Περὶ τῆς ζωῆς τῆς «ἐν ἀφθονίᾳ»,

 

Περὶ τῆς ζωῆς τῆς «ἐν ἀφθονίᾳ», τῆς διπλῆς ὄψεως τοῦ βίου, καὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ παρακλήτου ἐν τῇ Ἐκκλησία.

Ό χῶρος ὁ παραχωρηθεὶς εἰς σύναξιν νοεῖται ὡς πρόσκλισις τοῦ Θεοῦ εἰς κοινὸν ἀγῶνα καθαρισμοῦ καὶ ἁγιασμοῦ, ὄχι ὡς ἀνθρώπινον κατασκεύασμα ἀλλ’ ὡς κλήσις, ἡ «εὐγενὴς ἄμιλλα» δὲν εἶναι κοσμικὸς ἀνταγωνισμός, ἀλλὰ ἡ ἐν Χριστῷ προτροπὴ πρὸς πλεονάζουσαν ἀγάπην, ἵνα ἕκαστος ζητῇ τὸ συμφέρον τοῦ ἑτέρου (Φιλ. 2:3-4), ἐν ταύτῃ τῇ προοπτικῇ, ὁ ἀγὼν τοῦ ἔτους δὲν ἀρχίζει ἀπὸ ἰδέαν, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν πίστιν ὅτι ὁ Θεὸς ἐνεργεῖ «ἐν ἡμῖν καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν» (Φιλ. 2:13).

Όταν ὁ Κύριος λέγῃ ὅτι ἦλθε «ἵνα ζωὴν ἔχωσι καὶ περισσὸν ἔχωσι» (Ἰωάν. 10:10), οὐχὶ ἀναφέρεται εἰς τὴν βιολογικὴν κίνησιν μόνον, ἣν ἔχει καὶ ὁ ἄνθρωπος ἄνευ κοινωνίας Θεοῦ, ἀλλ’ εἰς ζωὴν ποιοτικὴν καὶ θεοκοινωνητικήν. Ή «περισσεία» δὲν εἶναι πλεονεξία, ἀλλὰ πλήρωμα χάριτος, ὥστε ἡ ὕπαρξις νὰ γίνῃ φῶς καὶ ἔργον ἀγάπης. Ό Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας συνδέει τὴν ζωήν ταύτην μὲ τὴν ἐνανθρώπησιν, διότι ὁ Λόγος προσλαμβάνει τὴν φύσιν, ἵνα τὴν ζωοποιήσῃ καὶ ἀνακαινίσῃ. Ή ζωὴ ἡ ἐν ἀφθονίᾳ ἐστὶ ζωὴ ἑνωτική, ἐλευθεροῦσα, ἰάσις τοῦ νοῦ καὶ τῆς καρδίας.

Ή βιβλικὴ ἀφετηρία ἀποδίδει τὴν ἀνθρώπινην ὕπαρξιν ὡς σύνθεσιν χοῦ καὶ πνοῆς: «ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν» (Γεν. 2:7). Ή «ψυχὴ ζῶσα» σημαίνει κίνησιν πρὸς νόημα, λόγον, δημιουργίαν, καὶ σχέση. Ό ἄνθρωπος ἐκτίσθη ὡς κορωνίς, ὄχι διὰ τυφλὴν ἐπιβίωσιν, ἀλλὰ διὰ θεογνωσίαν καὶ μετοχὴν ἀγαθῶν. Ό Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης βλέπει ἐν τῷ «κατ’ εἰκόνα» τὴν κλήσιν πρὸς ἀέναον πρόοδον, ὅχι στασιμότητα, ὅταν ἡ πρόοδος ταύτη ἀποκοπῇ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ζωῆς, γεννᾶται ἡ φθορά.

Ό λόγος ὁ θεολογικὸς διακρίνει ὄχι δύο θεούς, ἀλλὰ δύο τρόπους ὑπάρξεως, ὁ εἷς τρόπος εἶναι ὁ βίος ὑπὸ τὴν δεσποτείαν τῆς ἁμαρτίας, τῶν παθῶν, καὶ τῆς φθορᾶς, ὁ ὁδηγῶν εἰς θάνατον, ὡς ἀποτέλεσμα ἀνυπακοῆς καὶ ἀποξενώσεως ἀπὸ τὴν πηγήν. Ό ἕτερος τρόπος εἶναι ὁ βίος ὁ ἐνεργούμενος ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁδηγῶν εἰς ἑνότητα, χαρὰν πνεύματος, καθαρισμὸν, ἁγιασμὸν, καὶ ἀφθαρσίαν. Ό Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς ὀνομάζει τοῦτο «μετάθεσιν» τῆς κινήσεως τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὰ κτιστά πρὸς τὸν Ἄκτιστον, ὅπου ἡ ἐπιθυμία θεραπεύεται καὶ ὁ νοῦς καθαίρεται.

Ή «ζωὴ τοῦ Χριστοῦ» οὖν ἐμφανίζεται ὡς ἕξις ὑπακοῆς καὶ ἔργων ἀγάπης, οὐχὶ ὡς μελλοντικὴ ἐλπίς ἀποκομμένη ἀπὸ τὸ σώμα, ἀλλὰ ὡς ἔναρξις βασιλείας ἐν τῷ παρόντι, ἵνα ἡ χάρις μεταμορφώσῃ τὴν ὅλην ὕπαρξιν.

Ή ἐκκλησιαστικὴ πίστις ὁμολογεῖ τὴν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν καὶ τὴν μέλλουσαν ζωήν, ὅμως ὁ Κύριος φανερώνει ὅτι ἡ αἰώνιος ζωή ἀρχίζει ἤδη ἐνταῦθα ὡς κοινωνία: «αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσι σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν» (Ἰωάν. 17:3). Ή «γνῶσις» ἐνταῦθα εἶναι ἐμπειρικὴ σχέσις, οὐχὶ διανοητικὴ παραδοχή, ὅθεν ἡ αἰωνιότης νοεῖται ὡς παροῦσα κατάστασις φωτισμοῦ καὶ ζωοποιήσεως, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐκχυθῇ καὶ εἰς τὸ σῶμα, ἐπειδὴ «ναὸς τοῦ ἐν ἡμῖν Ἁγίου Πνεύματός» ἐστι ( Α΄ Κορ. 6:19).

Ό Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς διδάσκει ὅτι ἡ μετοχὴ τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ ἀρχίζει ἐνταῦθα, καὶ ἡ δόξα γίνεται γεύσις ἀπὸ τὸ παρόν. Ή μεταθανάτιος ζωή δὲν καταργεῖ τὴν παροῦσαν ἐμπειρίαν, ἀλλὰ τὴν σφραγίζει καὶ τὴν ὁλοκληροῖ. Ή ἀποκάλυψις ὅτι «ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος» (Α΄ Κορ. 15:26) θέτει ὅρον πνευματικῆς ἐγρηγόρσεως. Ό θάνατος οὐχὶ ὡς «φυσικὸς φίλος», ἀλλὰ ὡς ἀντίθετος πρὸς τὴν πρόθεσιν τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ μυστηρίῳ τῆς ἀγάπης. Ό Χριστὸς ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς ἐνεργείαις ἀναιροῖ ἀσθένειαν, δαιμονισμόν, καὶ θάνατον, ὡς σημεῖα βασιλείας καὶ ὁ Ἀπόστολος κηρύττει ὅτι ὁ Σωτὴρ «κατήργησε μὲν τὸν θάνατον, ἔφερε δὲ εἰς φῶς τὴν ζωήν καὶ τὴν ἀφθαρσίαν διὰ τοῦ εὐαγγελίου» (Β΄ Τιμ. 1:10). Ή ἐκκλησιαστικὴ ἀλήθεια ἐνταῦθα εἶναι ὅτι ἡ νίκην τοῦ Χριστοῦ ἐστὶ πηγή θάρρους, ἀλλὰ ἡ ἐνεργοποίησις τῆς ζωῆς ἐν ἡμῖν συνδέεται μὲ τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν μετάνοιαν. Ό Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας θεωρεῖ τὴν ἀνάστασιν ὡς ἀποδεικτικὸν ὅτι ἡ φθορά δὲν ἔχει τὸ τελευταῖον λόγον ἐπὶ τῆς φύσεως.

Ή προτεινομένη ὁδὸς διαγράφεται ἐκ τριῶν βαθμίδων. πρῶτον καθαρισμός: ἡ ἔξοδος ἀπὸ τὰ ξένα στοιχεῖα τοῦ νοὸς καὶ τῆς καρδίας, ἃ ἡ Γραφὴ ὀνομάζει ἁμαρτίαν. Δεύτερον ἁγιασμός: ἡ ἐνοίκησις τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ σταθεροποίησις τῆς χάριτος. Τρίτον ἀφιέρωσις: ἡ συνεχὴς ἔνταξις τῆς ζωῆς εἰς τὰ «δρώμενα» τοῦ εὐαγγελίου, ὥστε ὁ νοῦς τοῦ Χριστοῦ νὰ γίνῃ ἦθος καθημερινὸν, «ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται» (Ματθ. 24:13) «ἐν τῇ ὑπομονῇ κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν» (Λουκ. 21:19). Ό Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἐπιμένει ὅτι ἡ ἀρετὴ ἀνθίζει μὴ διὰ σπινθήρος, ἀλλὰ διὰ ἐπιμονῆς, ὅταν ἡ ψυχὴ μάθῃ νὰ ἀγαπᾷ τὸν Θεὸν ὄχι διὰ «ἀνταλλάγματα», ἀλλὰ διὰ τὸ ὅτι Ἐκεῖνος εἶναι Ἀγάπη (Α΄ Ἰωάν. 4:8).

Ή ἐκκλησιολογικὴ πραγματικότης μαρτυρεῖ ὅτι ἄνευ Πνεύματος οὐκ ἔστιν Ἐκκλησία, οὐδὲ ἁγιασμὸς. Ό Παράκλητος, τὸ τρίτον πρόσωπον τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἐνεργεῖ ὡς ἔσω διδάσκαλος καὶ ζωοποιός. Ή Γραφὴ διδάσκει ὅτι τὸ Πνεῦμα δύναται νὰ λυπηθῇ (Ἐφ. 4:30), ἄρα προσωπικῶς ἐνεργεῖ, ὄχι ὡς ἀνώνυμος δύναμις. καὶ ἡ τριαδικὴ ἐνέργεια φανερώνεται ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς σωτηρίας: ὁ Πατὴρ βούλεται, ὁ Υἱὸς φανερώνει καὶ σώζει, τὸ Πνεῦμα ἐνεργεῖ καὶ ἐγκαινίζει τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ χάριτι. Ό Ἅγιος Βασίλειος ὁ Μέγας, ἐν τῷ περὶ Ἁγίου Πνεύματος, ὁμολογεῖ τὴν θεότητα καὶ τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ Πνεύματος διὰ τὴν ἁγιαστικὴν ζωήν. Ό Παράκλητος ἐστιν ὁ ὁδηγῶν πρὸς Χριστόν, διότι «ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει» (Ἰωάν. 16:14), ὅταν τὸ Πνεῦμα ἐνοικήσῃ, τότε ἡ ζωή ἀποκτᾷ ἕτερον φῶς, καὶ ὁ ἄνθρωπος παύει νὰ περιστρέφεται περὶ τὸ ἐγώ. Ή ἀνθρώπινη ἐπιθυμία διὰ μακροημέρευσιν δύναται νὰ φαίνῃ ὑγιής, ἀλλὰ ἄνευ ἁγιασμοῦ μετατρέπεται εἰς ἀναισθησίαν καὶ ὕβριν. Η ἱστορία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἐπισημαίνει τὴν πληθύνουσαν κακίαν ὅταν ἡ καρδία ἀφεθῇ ἄνευ φόβου Θεοῦ: «πᾶς διαλογισμὸς τῆς καρδίας… μόνον κακία πάσας τὰς ἡμέρας» (Γεν. 6:5), ἐνταῦθα δὲν ἀπορρίπτεται ἡ ἰατρικὴ ἀνακούφισις, ἀλλὰ τίθεται κριτήριον: ἄνευ μετανοίας, ἡ ἔξω δύναμις γίνεται ὄργανον ἐγωισμοῦ, ὁ Ἅγιος Ἰσαὰκ ὁ Σύρος ἐξηγεῖ ὅτι ἡ ταπείνωσις ἐστὶν ἡ μόνη ὁδὸς ἀσφαλείας διὰ τὴν ἐξουσίαν, ὅθεν, τὸ αἴτημα δὲν εἶναι «μόνον ἔτη», ἀλλὰ «ζωὴ ἐν τοῖς ἔτεσιν», ὅπερ σημαίνει ἀγάπην, ἔλεον, καὶ θεογνωσίαν.

Ή Γραφὴ φανερώνει ὅτι ὁ Θεὸς ἐπιβλέπει «εἰς τὸν ταπεινὸν καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τὸν λόγον» (Ἠσ. 66:2), ἡ φθορά καὶ τὰ γήρατα, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀδιαφορεῖ, λειτουργοῦσι πολλάκις ὡς παιδαγωγία, ἵνα ἡ ψυχὴ μεταβῇ ἀπὸ τὴν αλαζονείαν εἰς τὴν φιλοσοφίαν τῆς μετανοίας. Όμως ὁ ὑγιὴς τρόπος ἐστὶν ἡ ζῶσα πίστις ἡ προλαμβάνουσα τὴν ἀνάγκην τῆς πικρᾶς παιδείας: «πᾶς ὁ ζῶν καὶ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ ἀποθάνῃ εἰς τὸν αἰῶνα» (Ἰωάν. 11:26), τοῦτο δὲν ἐκλαμβάνεται ὡς ῥητορικὸν σχήμα, ἀλλ’ ὡς κλήσις εἰς ἄκραν σοβαρότητα τοῦ εὐαγγελίου ἐν πράξει. Ό Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ἐπιμένει ὅτι ἡ σωτηρία ἐστὶν ἀνακαίνισις τοῦ ὅλου ἀνθρώπου, καὶ ἡ πίστις δια βίου ἀληθείας γίνεται «μορφὴ εὐσεβείας» ἄνευ δυνάμεως (Β΄ Τιμ. 3:5). Ή θεία παρουσία συνδέεται μὲ τὴν σύναξιν καὶ τὴν ἀγάπην: «ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν» (Ματθ. 18:20). Ή ἀπόρριψις τῶν «ἀτομικῶν βασιλειῶν» σημαίνει ὅτι ἡ ζωὴ ἐν ἀφθονίᾳ εἶναι κοινωνικὴ καὶ ἐκκλησιαστική. Ό Κύριος ἀναγνωρίζει τὸν ἑαυτὸν του εἰς τὸν ἐλάχιστον: «ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν… ἐμοὶ ἐποιήσατε» (Ματθ. 25:40). Ό Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἀναφωνεῖ ὅτι ἄνευ ἐλέους πρὸς τὸν πτωχὸν, ἡ λατρεία γίνεται ψευδής, ἡ ζωή τοῦ Χριστοῦ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἔργων ἀγάπης, ὅχι ἐκ τῆς ἀυταρεσκείας.

Ό θείος ἔρως ἐννοεῖται ὡς δυνατὴ πνοὴ Θεοῦ ἐν καρδίᾳ, ἡ ὁποία γεννᾷ ἀφιέρωσιν, ἐπιμονήν, καὶ χαρὰν πνευματικήν, ὅταν ἡ καρδία ἀποθέτῃ τὴν ἔμμονην ἀναζήτησιν ἀτομικῆς εὐχαριστήσεως, καὶ ἀναζητῇ τὸν Χριστὸν ὡς ζωὴν καὶ φῶς, τότε ἡ ὕπαρξις παύει νὰ εἶναι «ἀναπνοὴ ἄνευ νοήματος» καὶ γίνεται λειτουργία βασιλείας, «ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων» (Ἰωάν. 1:4). ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος μαρτυρεῖ ὅτι ὅπου ἐνοικεῖ τὸ Πνεῦμα, ἐκεῖ ἡ ψυχὴ γεύεται φῶς, καὶ ἡ ἀγάπη γίνεται κίνησις ἀέναος. Άμήν.