Ἀφοριστικὸς λόγος καὶ
πνευματικὴ διάκρισις ἐν τῷ φωτὶ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Βασιλείας.
Ὁ
ἀφοριστικὸς λόγος, ὅταν ἐκπορεύεται ἐκ πνευματικῆς ἐμπειρίας καὶ ἐκκλησιαστικῆς
συνειδήσεως, δὲν λειτουργεῖ ὡς ἠθικιστικὸ ἀπόφθεγμα, ἀλλὰ ὡς συμπύκνωσις
θεολογικῆς ἀληθείας καὶ καρπὸς ἀσκητικῆς θεωρίας. Ἐντὸς τῆς πατερικῆς
παραδόσεως, ὁ σύντομος λόγος ἔχει δύναμιν ἀποκαλυπτικήν, καθότι ἐγγράφεται εἰς
τὴν συνείδησιν καὶ ἐνεργεῖ ὡς κέντρισμα μετανοίας καὶ διακρίσεως. Ὁ Ἅγιος Ἰσαὰκ
ὁ Σύρος τονίζει ὅτι «λόγος ὀλίγος, ἐὰν γεννηθῇ ἐκ πείρας, δύναται πλείονα ἐνεργῆσαι
ἢ λόγοι πολλοί ἄνευ ζωῆς».
Ἡ
προειδοποίησις ὅτι πρέπει νὰ φοβῆται κανείς τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον ποὺ ὁ Θεὸς τοῦ
ζῇ μόνον ἐν οὐρανοῖς, ἀποκαλύπτει τὸν κίνδυνον μιᾶς πνευματικότητος ἀποκομμένης
ἀπὸ τὸν πλησίον. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος διδάσκει ὅτι ὁ Θεὸς οὐ κατοικεῖ ἐν
λόγοις καὶ τύποις, ἀλλὰ ἐν τῇ ἀγάπῃ πρὸς τὸν ἀδελφόν, καὶ ὅτι ὁ μὴ βλέπων τὸν
Θεὸν ἐν τῷ πλησίον, κατασκευάζει εἴδωλον κατ’ εἰκόνα τῆς ἰδίας αὐταρεσκείας.
Ὁ
λόγος περὶ τῶν σχεδίων τοῦ ἀνθρώπου, ἃ προκαλοῦν τὸ γέλιον τοῦ Θεοῦ, ἀντηχεῖ τὴν
βιβλικὴ σοφία, «πολλοὶ λογισμοὶ ἐν καρδίᾳ ἀνδρός, ἡ δὲ βουλὴ Κυρίου μένει εἰς τὸν
αἰῶνα» (Παροιμ. 19:21). Ὁ Ἅγιος Μάξιμος Ὁμολογητὴς ἐξηγεῖ ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὅταν ἀπολυτοποιεῖ
τὴν ἰδίαν βούλησιν, ἐξέρχεται τοῦ φυσικοῦ τρόπου ὑπάρξεως καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν
παραλογισμόν, ἐνῷ ἡ σύμπραξις τῆς ἀνθρωπίνης προαιρέσεως μὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἀποκαθιστᾷ
τὴν ἐλευθερίαν. Ἡ ἀλήθεια ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὑπολογίζει, ἀλλὰ ὁ Θεὸς ἀποφασίζει, δὲν
ἀναιρεῖ τὴν ἀνθρωπίνην εὐθύνην, ἀλλὰ τὴν ἐντάσσει εἰς τὸ μυστήριον τῆς θείας
προνοίας. Ὁ Μέγας Βασίλειος διδάσκει ὅτι ἡ θεία πρόνοια οὔτε καταργεῖ τὴν ἐλευθερίαν
οὔτε ἀφήνει τὸν κόσμον εἰς τὴν τύχην, ἀλλὰ παιδαγωγεῖ τὸν ἄνθρωπον διὰ τῶν
γεγονότων.
Ὁ
θείος ἔρως, ὡς πνοὴ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ ἀνθρώπου, ἀποτελεῖ κεντρικὴν ἔννοιαν
τῆς μυστικῆς θεολογίας. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος περιγράφει τὸν θείον ἔρωτα
ὡς κίνησιν ἐκ Θεοῦ πρὸς Θεόν, ἡ ὁποία μεταστοιχειώνει τὴν ψυχὴν καὶ τὴν ἀναβιβάζει
ἐκ τῶν κτισμάτων εἰς τὸ ἄκτιστον φῶς.
Ἡ
διάκρισις μεταξὺ τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς βοηθείας τῶν ἀνθρωπίνων συστημάτων
φανερώνει ὅτι ὁ Θεὸς συνεργεῖ μὲ τὸν ἄνθρωπον ὅταν ἐκεῖνος κοπιᾷ ἐν μετανοίᾳ καὶ
μελέτῃ τοῦ Λόγου. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος δηλώνει ὅτι «συνεργοὶ Θεοῦ ἐσμεν» (Α΄ Κορ.
3:9), ὄχι παθητικοὶ δέκται παροχῶν, ἀλλὰ ἐνεργοὶ μέτοχοι ζωῆς.
Ἡ
ἀπαίτησις τῶν ἀνθρώπων νὰ λαμβάνουν ἀπὸ τὸν Θεὸν ἕν καὶ ἕν νὰ μὴ γίνωνται δύο,
φανερώνει τὴν ἀπροθυμίαν τῆς πίστεως νὰ δεχθῇ τὸ θαῦμα τῆς θείας λογικῆς. Ὁ Θεὸς
δὲν ὑπακούει εἰς μαθηματικὰς ἀναγκαιότητας, ἀλλὰ εἰς τὸν νόμον τῆς ἀγάπης, ὅπου
τὸ ἐλάχιστον δύναται νὰ γίνῃ πλήρωμα.
Ἡ
πνευματικὴ ραθυμία, ὡς ἀποξένωσις ἀπὸ τὸν κόπον τῆς ἀρετῆς, θεωρεῖται ἐν τῇ
πατερικῇ γραμματείᾳ ὡς ἀρχὴ πολλῶν πτώσεων. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος
συνδέει τὴν ἀκηδίαν μὲ τὴν ἀπώλειαν τῆς μνήμης τοῦ Θεοῦ, καθιστῶντας τὸν ἄνθρωπον
ἀδιάφορον πρὸς τὴν χάριν.
Ἡ
συνείδησις, ὡς ἐσωτερικὴ φωνὴ, ἀποτελεῖ τὸ φυσικὸν κριτήριον τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ
ἐν τῇ καρδίᾳ. Ὁ Ἅγιος Μάξιμος Ὁμολογητὴς χαρακτηρίζει τὴν συνείδησιν ὡς «φυσικὸν
νόμον», δι’ οὗ ὁ Θεὸς ἐλέγχει καὶ παιδαγωγεῖ τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐλευθερία του. Ἡ
γνώσις τοῦ ἀνθρώπου διὰ τῆς ἀγάπης καὶ ἡ γνώσις τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἀγάπης ἀποκαλύπτουν
τὴν ἀντιστροφὴν τῆς πνευματικῆς πορείας. Ὁ Θεὸς δὲν γνωρίζεται πρώτον νοητικῶς,
ἀλλὰ βιωματικῶς, καθὼς «ὁ ἀγαπῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγέννηται καὶ γινώσκει τὸν Θεόν»
(Α΄ Ἰω. 4:7).
Ἡ
ἀποστολὴ, ὡς διακονία ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ὁρατοῦ ἀφενός, φανερώνει τὸ μυστήριον τῆς
πίστεως εἰς τὸν ἀόρατον Θεόν. Ὁ Χριστὸς «ἀνελήφθη», ἀλλὰ παραμένει παρών διὰ τῆς
χάριτος, καλῶν εἰς ἐργασίαν ἐν ἐλπίδι. Τέλος, τὸ Εὐαγγέλιον τῆς Βασιλείας, ὡς
καθολικὸν κήρυγμα πρὸς πάντα τὰ ἔθνη, φανερώνει τὸ ἔσχατον σχέδιον τοῦ Θεοῦ. Ὁ
λόγος τοῦ Κυρίου, «κηρυχθήσεται τοῦτο τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ»
(Ματθ. 24:14), ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ ἱστορία ὁδεύει πρὸς πληρότητα, ἡ ὁποία ἀναπτύσσεται
βαθμιαίως, ἐν φάσεσι πνευματικαῖς, ἕως ὅτου ὁ Θεὸς γένηται «τὰ πάντα ἐν πᾶσιν»
(Α΄ Κορ. 15:28).
Οὕτως,
ὁ σύντομος λόγος μεταβάλλεται εἰς θεολογικὸν κεφάλαιον, ὄχι διὰ περικοπῆς, ἀλλὰ
διὰ πληρώσεως νοήματος, ὡς ζῶσα μαρτυρία τῆς ἀληθείας τῆς Ἐκκλησίας. Αμήν.