ΜΙΚΡΗ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΑΞΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΙ ΓΑΒΡΙΗΛ
Αγαπητοί μου αδελφοί,
Σήμερα η Αγία μας Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά μια μεγάλη και λαμπρή εορτή, τη Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των επουρανίων Ασωμάτων Δυνάμεων. Σήμερα η σκέψη μας στρέφεται προς τον ουρανό, προς εκείνον τον αόρατο πνευματικό κόσμο που δημιούργησε ο Θεός και στον οποίο κατοικούν οι Άγιοι Άγγελοι, τα λειτουργικά πνεύματα που δοξάζουν αδιάκοπα τον Δημιουργό τους.
Οι Άγγελοι δεν είναι θεοί, ούτε έχουν εξουσία ανεξάρτητη από τον Θεό. Είναι δημιουργήματα του Θεού, πνευματικά όντα, τα οποία βρίσκονται πάντοτε στην υπηρεσία του θείου θελήματος. Η Αγία Γραφή μάς αποκαλύπτει ότι οι Άγγελοι αποστέλλονται από τον Θεό για να υπηρετούν το έργο της θείας οικονομίας και να διακονούν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Είναι πνεύματα φωτός, υπακοής και δοξολογίας.
Ανάμεσα στις Αγγελικές Δυνάμεις ξεχωριστή θέση κατέχουν οι δύο μεγάλοι Αρχάγγελοι, ο Μιχαήλ και ο Γαβριήλ. Το όνομα Μιχαήλ σημαίνει «Τις ως ο Θεός;», δηλαδή ποιος είναι όμοιος με τον Θεό; Το όνομα αυτό εκφράζει την απόλυτη υπεροχή του Θεού απέναντι σε κάθε δύναμη και σε κάθε δημιούργημα. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ παρουσιάζεται στην Αγία Γραφή ως ο υπερασπιστής της δόξας του Θεού και ο αρχηγός των ουρανίων δυνάμεων απέναντι στις δυνάμεις του κακού. Η Εκκλησία τον τιμά ως προστάτη και υπερασπιστή, ζητώντας τις πρεσβείες του και τη βοήθειά του στον πνευματικό μας αγώνα.
Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, του οποίου το όνομα σημαίνει «ο Θεός είναι η δύναμή μου», είναι ο ουράνιος αγγελιοφόρος που έφερε στην Παναγία μας το χαρμόσυνο μήνυμα του Ευαγγελισμού. Με το στόμα του ακούστηκε το μήνυμα που άλλαξε την ιστορία της ανθρωπότητας: ότι ο Υιός και Λόγος του Θεού θα γινόταν άνθρωπος για τη σωτηρία μας. Έτσι, ο Γαβριήλ συνδέεται με το μεγάλο μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Χριστού και με την αρχή της σωτηρίας μας.
Αδελφοί μου, η σημερινή εορτή δεν είναι απλώς μια ανάμνηση των Αγγέλων. Είναι μια πρόσκληση να αναλογιστούμε και τη δική μας ζωή. Οι Άγγελοι μάς διδάσκουν τρεις μεγάλες αρετές: την υπακοή στον Θεό, την ταπείνωση και την αδιάκοπη δοξολογία Του. Δεν ζητούν τη δική τους δόξα, αλλά υπηρετούν με αγάπη το θέλημα του Κυρίου. Εμείς, αντίθετα, πολλές φορές αφήνουμε τον εγωισμό, την υπερηφάνεια, τον θυμό και την αδιαφορία να κυριαρχούν στην καρδιά μας. Γι' αυτό ας παραδειγματιστούμε από την αγγελική πολιτεία και ας προσπαθήσουμε να κάνουμε τη ζωή μας πιο καθαρή, πιο ταπεινή και πιο κοντά στον Θεό.
Η Εκκλησία μάς διδάσκει επίσης ότι κάθε άνθρωπος χρειάζεται την προστασία και τη βοήθεια του Θεού. Γι' αυτό και προσευχόμαστε στον φύλακα Άγγελό μας, τον οποίο ο Κύριος μάς έχει δώσει για την πνευματική μας προστασία. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η προστασία των Αγγέλων δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη να αγωνιζόμαστε εναντίον της αμαρτίας. Χρειάζεται και η δική μας προσπάθεια: να προσευχόμαστε, να μετανοούμε, να συγχωρούμε, να αγαπούμε και να αποφεύγουμε κάθε τι που σκοτεινιάζει την ψυχή μας.
Ας ζητήσουμε, λοιπόν, σήμερα από τον Αρχάγγελο Μιχαήλ να μας προστατεύει από κάθε πονηρή ενέργεια και από κάθε πειρασμό, και από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ να μας φέρνει το φως του θελήματος του Θεού, ώστε να αναγνωρίζουμε και να ακολουθούμε την αλήθεια. Ας παρακαλέσουμε όλες τις ουράνιες Αγγελικές Δυνάμεις να πρεσβεύουν για εμάς, για τις οικογένειές μας, για τα παιδιά μας, για τους ασθενείς, για τους θλιμμένους και για ολόκληρο τον κόσμο.
Και ας θυμόμαστε ότι ο πραγματικός μας προορισμός δεν είναι να ζούμε μακριά από τον Θεό, αλλά να ενωθούμε μαζί Του. Όπως οι Άγγελοι δοξάζουν αδιάκοπα τον Κύριο στους ουρανούς, έτσι και εμείς καλούμαστε να Τον δοξάζουμε με την πίστη, την αγάπη και τα καλά μας έργα στη γη.
Χρόνια πολλά σε όλους όσοι φέρουν τα ονόματα Μιχαήλ, Μιχαηλία, Γαβριήλ, Γαβριηλία και σε όλους τους εορτάζοντες.
Είθε ο Θεός, με τις πρεσβείες των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των επουρανίων Ασωμάτων Δυνάμεων, να φυλάσσει τις ψυχές και τα σώματά μας, να φωτίζει τον δρόμο μας και να μας αξιώσει να ζήσουμε κοντά Του με ειρήνη και αγάπη.
Αμήν.
Αγαπητοί μου αδελφοί, σήμερα η Αγία μας Εκκλησία μάς προσφέρει δύο ιερά αναγνώσματα, τον Απόστολο και το Ευαγγέλιο, τα οποία, αν και αναφέρονται σε διαφορετικά γεγονότα και χρησιμοποιούν διαφορετικές εικόνες, μας οδηγούν στο ίδιο μεγάλο μήνυμα: ότι ο άνθρωπος δεν είναι εγκαταλελειμμένος μέσα στον κόσμο, ότι ο Θεός ενδιαφέρεται για τη σωτηρία του και ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο μόνος που μπορεί να νικήσει την αμαρτία, τον φόβο και τον θάνατο.
Στον Απόστολο, από την προς Εβραίους επιστολή, ακούμε για τη μεγάλη σωτηρία που μας χάρισε ο Χριστός. Ο Απόστολος μάς προειδοποιεί να μη μένουμε αδιάφοροι απέναντι στο δώρο του Θεού, να μην παραμελούμε την πίστη μας και να μη θεωρούμε τη σωτηρία κάτι δεδομένο. Μας υπενθυμίζει ότι ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, προσέλαβε την ανθρώπινη φύση και υπέφερε για χάρη μας, ώστε να ανοίξει τον δρόμο που οδηγεί τον άνθρωπο στην αιώνια ζωή. Μας φανερώνει ακόμη το μεγαλείο του ανθρώπου, ο οποίος, παρά την αδυναμία και τη φθαρτότητά του, καλείται να ενωθεί με τον Θεό.
Στο Ευαγγέλιο, ο ίδιος ο Χριστός μάς αποκαλύπτεται ως Κύριος της ζωής. Βλέπουμε μια γυναίκα που υποφέρει επί δώδεκα χρόνια και έναν πατέρα που κινδυνεύει να χάσει τη μονάκριβη κόρη του. Και οι δύο βρίσκονται μπροστά σε μια ανθρώπινη αδυναμία που φαίνεται ανυπέρβλητη. Όμως εκεί όπου τελειώνουν οι ανθρώπινες δυνατότητες, φανερώνεται η δύναμη και το έλεος του Θεού. Ο Χριστός θεραπεύει τη γυναίκα και ανασταίνει το κορίτσι, δείχνοντάς μας ότι η πίστη δεν είναι απλώς λόγια, αλλά εμπιστοσύνη ολόκληρης της υπάρξεώς μας στον Θεό.
Και καθώς σήμερα τιμούμε τη Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των Ασωμάτων Δυνάμεων, ας θυμηθούμε ότι ολόκληρη η δημιουργία βρίσκεται κάτω από την κυριαρχία του Θεού. Οι Άγιοι Άγγελοι μάς διδάσκουν την υπακοή, την καθαρότητα και την αδιάκοπη δοξολογία του Κυρίου.
Ας ανοίξουμε, λοιπόν, την καρδιά μας για να ακούσουμε όχι απλώς δύο παλαιά ιερά κείμενα, αλλά τον ζωντανό λόγο του Θεού, ο οποίος απευθύνεται και σήμερα στον καθένα μας. Ας αναρωτηθούμε αν η πίστη μας είναι ζωντανή, αν προσπαθούμε να ακολουθούμε τον Χριστό και αν αφήνουμε την αγάπη του να θεραπεύει τις πληγές της ψυχής μας. Και ας κρατήσουμε μέσα μας το μήνυμα των σημερινών αναγνωσμάτων: να μη ζούμε με αδιαφορία απέναντι στη σωτηρία που μας προσφέρθηκε και να μην αφήνουμε τον φόβο να νικά την πίστη μας.
Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 8 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026
Προς Εβραίους, κεφάλαιο 2, στίχοι 2–10
ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
«Εἰ γὰρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας; ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυρίου, ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη, συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ ποικίλαις δυνάμεσι καὶ Πνεύματος Ἁγίου μερισμοῖς κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν. Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἰκουμένην τὴν μέλλουσαν, περὶ ἧς λαλοῦμεν· διεμαρτύρατο δέ πού τις λέγων· Τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνῄσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτόν, πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα· τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον, ὅπως χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου. Ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι’ ὃν τὰ πάντα καὶ δι’ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας αὐτῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι».
ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Αγαπητοί μου αδελφοί, το σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα, από την προς Εβραίους επιστολή, μας οδηγεί σε ένα από τα βαθύτερα μυστήρια της πίστεώς μας: στο μυστήριο της σωτηρίας του ανθρώπου διά του Ιησού Χριστού. Και επειδή σήμερα η Αγία μας Εκκλησία τιμά τη Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των Ασωμάτων Δυνάμεων, ο λόγος του Αποστόλου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, διότι μας μιλά για τους αγγέλους, αλλά συγχρόνως μας αποκαλύπτει πόσο μεγάλη είναι η αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο.
Ο Απόστολος αρχίζει λέγοντας: «Εἰ γὰρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος». Εάν, λέγει, ο λόγος που μεταδόθηκε διά των αγγέλων αποδείχθηκε αληθινός και έγκυρος, πόσο περισσότερο πρέπει να προσέχουμε τον λόγο του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού; Εδώ ο Απόστολος αναφέρεται στον παλαιό νόμο, ο οποίος παραδόθηκε στον Μωυσή με τη διακονία των αγγέλων. Ο νόμος εκείνος είχε θεϊκή προέλευση και γι’ αυτό η παρακοή του είχε συνέπειες. Ο άνθρωπος που γνώριζε το θέλημα του Θεού και το περιφρονούσε δεν μπορούσε να θεωρεί ότι η πράξη του ήταν χωρίς ευθύνη. Ο ιερός Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την αρχή αυτής της περικοπής, υπογραμμίζει τη μεγάλη ευθύνη εκείνων που άκουσαν τον λόγο του Θεού και καλούνται να τον φυλάξουν.
Ο Απόστολος δεν θέλει να μας τρομοκρατήσει, αλλά να μας ξυπνήσει από την πνευματική αδιαφορία. Διότι άλλο είναι να μη γνωρίζει κάποιος και άλλο να γνωρίζει και να αδιαφορεί. Άλλο είναι να αγνοεί τον δρόμο και άλλο να τον βλέπει καθαρά και να αρνείται να τον ακολουθήσει. Γι’ αυτό συνεχίζει με το ερώτημα: «Πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας;». Πώς θα ξεφύγουμε, λέγει, εάν αμελήσουμε μία τόσο μεγάλη σωτηρία; Ας προσέξουμε ιδιαίτερα τη λέξη «ἀμελήσαντες».
Δεν λέει μόνο εάν πολεμήσουμε τον Θεό ή εάν Τον αρνηθούμε με λόγια. Λέει εάν αμελήσουμε τη σωτηρία μας. Και αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες πνευματικές ασθένειες του ανθρώπου: η αμέλεια. Πολλές φορές δεν λέμε ότι δεν υπάρχει Θεός. Δεν λέμε ότι δεν πιστεύουμε. Απλώς αναβάλλουμε. Αναβάλλουμε την προσευχή, την εξομολόγηση, τη μετάνοια, τη συγχώρηση, την επιστροφή στην Εκκλησία. Λέμε ότι θα αλλάξουμε αύριο, ότι θα προσευχηθούμε όταν βρούμε χρόνο, ότι θα συγχωρήσουμε όταν ηρεμήσουμε. Και έτσι περνούν οι ημέρες και τα χρόνια, ενώ η ψυχή μας παραμένει μακριά από εκείνα που γνωρίζουμε ότι είναι σωτήρια. Ο Απόστολος μάς υπενθυμίζει ότι η σωτηρία δεν είναι ένα μικρό πράγμα ούτε μία ανθρώπινη υπόθεση. Είναι η μεγαλύτερη δωρεά του Θεού προς τον άνθρωπο. Είναι η απελευθέρωση από την αμαρτία, η συμφιλίωση με τον Θεό και η δυνατότητα να ζήσουμε αιώνια μαζί Του. Γι’ αυτό δεν πρέπει να την αντιμετωπίζουμε με αδιαφορία.
Συνεχίζει ο Απόστολος: «Ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυρίου». Η σωτηρία αυτή άρχισε να κηρύσσεται από τον ίδιο τον Κύριο. Δεν ήρθε κάποιος απλός άνθρωπος να μας δείξει έναν δρόμο που ο ίδιος ανακάλυψε. Δεν ήρθε ένας φιλόσοφος να μας δώσει μία θεωρία. Ήρθε ο Υιός και Λόγος του Θεού, ο ίδιος ο Θεός που έγινε άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία. Ο Χριστός δεν μας μίλησε μόνο για την αγάπη, έγινε ο ίδιος η αγάπη. Δεν μας δίδαξε μόνο τη συγχώρηση, πάνω στον Σταυρό συγχώρησε εκείνους που τον σταύρωναν.
Δεν μας μίλησε μόνο για την αιώνια ζωή· νίκησε τον θάνατο με την Ανάστασή του. Η σωτηρία μας λοιπόν δεν στηρίζεται σε ανθρώπινες υποθέσεις, αλλά στο πρόσωπο του Χριστού. Ο Απόστολος προσθέτει ότι αυτή η σωτηρία «ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη». Εκείνοι που άκουσαν τον ίδιο τον Κύριο, οι Απόστολοι, μας παρέδωσαν με πιστότητα το μήνυμα της σωτηρίας. Έτσι η πίστη της Εκκλησίας δεν είναι κάτι που επινοήθηκε από ανθρώπους μεταγενέστερων εποχών.
Είναι η πίστη που παραδόθηκε από τον Χριστό στους Αποστόλους και συνεχίζεται μέσα στην Εκκλησία. Εμείς σήμερα δεν καλούμαστε να δημιουργήσουμε έναν καινούργιο Χριστό σύμφωνα με τις επιθυμίες μας, αλλά να γνωρίσουμε και να ακολουθήσουμε τον Χριστό που μας παρέδωσαν οι Απόστολοι. Κατόπιν λέει: «Συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ ποικίλαις δυνάμεσι καὶ Πνεύματος Ἁγίου μερισμοῖς κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν». Ο ίδιος ο Θεός επιβεβαίωσε το αποστολικό κήρυγμα με σημεία, θαύματα, δυνάμεις και δωρεές του Αγίου Πνεύματος. Τα θαύματα δεν έγιναν για να εντυπωσιάσουν τον κόσμο ούτε για να δοξαστούν οι Απόστολοι. Έγιναν για να φανερωθεί η δύναμη και η φιλανθρωπία του Θεού και να στηριχθεί η πίστη των ανθρώπων. Και εδώ πρέπει να προσέξουμε κάτι: τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος δίνονται «κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν».
Ο Θεός γνωρίζει τι χρειάζεται κάθε άνθρωπος και τι χρειάζεται η Εκκλησία. Δεν έχουν όλοι τα ίδια χαρίσματα ούτε είναι όλοι προορισμένοι για την ίδια διακονία. Άλλος καλείται να διδάξει, άλλος να παρηγορήσει, άλλος να υπηρετήσει, άλλος να προσευχηθεί, άλλος να στηρίξει τον αδύναμο. Το σημαντικό δεν είναι να αποκτήσουμε ένα εντυπωσιακό χάρισμα, αλλά να χρησιμοποιήσουμε με αγάπη εκείνο που μας έδωσε ο Θεός. Στη συνέχεια ο Απόστολος περνά σε μία μεγάλη αποκάλυψη: «Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἰκουμένην τὴν μέλλουσαν».
Ο Θεός δεν προόρισε την ερχόμενη οικουμένη, τη μέλλουσα βασιλεία, για τους αγγέλους, αλλά αναφέρεται εδώ στην τιμή και στη δόξα που προορίζονται για τον άνθρωπο μέσα στο σχέδιο της σωτηρίας. Και επειδή η περικοπή διαβάζεται σήμερα, κατά την εορτή των Αρχαγγέλων, ας θυμηθούμε ότι οι άγγελοι είναι πνευματικά δημιουργήματα του Θεού, άγιοι λειτουργοί του, που τον δοξολογούν και διακονούν το θέλημά Του. Δεν είναι θεοί ούτε έχουν ανεξάρτητη δύναμη από τον Δημιουργό τους. Είναι δημιουργήματα του Θεού και υπηρετούν τη σωτηρία των ανθρώπων σύμφωνα με το θείο θέλημα. Ο άνθρωπος, αν και είναι πλασμένος από χώμα και ζει μέσα στη φθορά, καλείται διά της χάριτος να γίνει μέτοχος της αιώνιας ζωής. Και αυτή είναι η μεγάλη τιμή που μας αποκαλύπτει το Ευαγγέλιο: ο Θεός δεν εγκατέλειψε τον άνθρωπο στην πτώση του. Δεν τον ξέχασε μέσα στην αμαρτία και στον θάνατο. Τον αναζήτησε, τον κάλεσε και έστειλε τον Υιό του για να τον σώσει.
Ο Απόστολος παραθέτει κατόπιν τα λόγια του Ψαλμού: «Τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνῄσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν;». Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, Κύριε; Τι είναι ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Αυτή η ερώτηση εκφράζει τον θαυμασμό μπροστά στο μέγεθος της θείας φιλανθρωπίας. Ο άνθρωπος είναι μικρός μπροστά στο μεγαλείο της δημιουργίας. Είναι αδύναμος, θνητός και πολλές φορές αχάριστος. Και όμως ο Θεός τον θυμάται.
Ο Θεός τον επισκέπτεται. Ο Θεός ενδιαφέρεται για τη σωτηρία του. Δεν είμαστε ξεχασμένοι μέσα στο σύμπαν ούτε ασήμαντοι ενώπιον του Δημιουργού. Ο καθένας μας είναι πρόσωπο αγαπημένο από τον Θεό. Γνωρίζει τον αγώνα μας, τις αδυναμίες μας, τα λάθη μας και τα δάκρυά μας.
Και ακόμη κι όταν εμείς απομακρυνόμαστε από Εκείνον, Εκείνος εξακολουθεί να μας καλεί σε μετάνοια. Ακολουθεί η φράση: «Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτόν». Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε με ιδιαίτερη τιμή. Είναι πλασμένος κατ’ εικόνα Θεού και προικισμένος με λογική, ελευθερία και δυνατότητα κοινωνίας με τον Δημιουργό του. Η φράση μάς θυμίζει την αρχική τιμή που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο, αλλά και το μεγαλείο της κλήσεώς του. Ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για να ζει υποδουλωμένος στα πάθη, στην κακία και στον εγωισμό. Δημιουργήθηκε για να αγαπά, να γνωρίζει τον Θεό και να πορεύεται προς την αιώνια ζωή. Η αμαρτία όμως τραυμάτισε αυτή την ομορφιά. Ο άνθρωπος που προοριζόταν για τη δόξα έγινε δούλος των παθών και γνώρισε τη φθορά και τον θάνατο. Γι’ αυτό χρειαζόταν ο Σωτήρας. Ο Απόστολος συνεχίζει: «Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ». Ο Θεός έθεσε τα πάντα κάτω από την εξουσία του ανθρώπου. Δεν εννοείται όμως ότι ο άνθρωπος μπορεί να καταστρέφει τη δημιουργία ή να την εκμεταλλεύεται χωρίς ευθύνη.
Η εξουσία που δόθηκε στον άνθρωπο είναι ευθύνη και διακονία. Καλείται να φροντίζει τη δημιουργία και να χρησιμοποιεί τα αγαθά της με ευγνωμοσύνη και σύνεση. Και ο Απόστολος προσθέτει: «Νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα». Σήμερα δεν βλέπουμε ακόμη να έχει αποκατασταθεί πλήρως αυτή η κατάσταση. Βλέπουμε πόλεμο, αδικία, αρρώστια, θάνατο, μίσος και καταστροφή. Βλέπουμε τον άνθρωπο να υποφέρει και τη δημιουργία να στενάζει. Γιατί; Επειδή η αμαρτία έχει τραυματίσει τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, με τον συνάνθρωπο και με ολόκληρη την κτίση. Όμως ο Απόστολος δεν σταματά στη θλίψη. Αμέσως στρέφει το βλέμμα μας στον Χριστό: «Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν». Βλέπουμε τον Ιησού, ο οποίος για λίγο έγινε κατώτερος από τους αγγέλους, όχι ως προς τη θεότητά Του, αλλά επειδή προσέλαβε την ανθρώπινη φύση και δέχθηκε να περάσει από την ανθρώπινη κατάσταση, τον πόνο και τον θάνατο. Εδώ βρίσκεται το μεγάλο μυστήριο της ενανθρωπήσεως. Ο Υιός του Θεού, χωρίς να πάψει να είναι Θεός, έγινε αληθινός άνθρωπος. Πείνασε, δίψασε, κουράστηκε, δάκρυσε, υπέφερε και σταυρώθηκε. Δεν προσποιήθηκε ότι είναι άνθρωπος. Προσέλαβε πραγματικά την ανθρώπινη φύση, για να θεραπεύσει ολόκληρο τον άνθρωπο. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την προς Εβραίους επιστολή, επιμένει στη φιλανθρωπία του Θεού που φανερώνεται μέσα από την ταπείνωση του Χριστού. Εκείνος που είναι ανώτερος από κάθε αγγελική δύναμη καταδέχθηκε να γίνει άνθρωπος για χάρη μας. Αυτό δεν αποτελεί μείωση της θεότητάς Του, αλλά αποκάλυψη της απέραντης αγάπης Του.
Και ο Απόστολος συνεχίζει: «Διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον». Ο Χριστός πέρασε από το πάθος και τον θάνατο και φανερώθηκε με δόξα και τιμή. Ο Σταυρός δεν ήταν ήττα. Ήταν η θυσιαστική προσφορά της αγάπης του Θεού. Εκεί όπου ο άνθρωπος έβλεπε ντροπή και θάνατο, ο Θεός φανέρωσε τη νίκη της ζωής. Ο Χριστός εισήλθε στον θάνατο όχι επειδή ήταν υποχρεωμένος να πεθάνει, αλλά εκούσια, για να συντρίψει την εξουσία του θανάτου και να ανοίξει στον άνθρωπο τον δρόμο της Αναστάσεως. Γι’ αυτό ο Απόστολος προσθέτει: «Ὅπως χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου». Ο Χριστός γεύθηκε τον θάνατο για κάθε άνθρωπο. Δεν ήρθε για λίγους, δεν ήρθε μόνο για έναν λαό ή για μία εποχή. Η σωτηρία προσφέρεται σε όλη την ανθρωπότητα.
Ο Χριστός άνοιξε την αγκαλιά του για κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από την καταγωγή, την κοινωνική θέση ή το παρελθόν του. Κανείς δεν είναι τόσο αμαρτωλός ώστε να μην μπορεί να επιστρέψει με ειλικρινή μετάνοια. Κανείς δεν είναι τόσο πληγωμένος ώστε να μην μπορεί να θεραπευθεί από τη χάρη του. Κανείς δεν είναι τόσο μακριά ώστε να μην μπορεί να ακούσει το κάλεσμα του Θεού. Και η περικοπή ολοκληρώνεται με τα λόγια: «Ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι’ ὃν τὰ πάντα καὶ δι’ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας αὐτῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι». Ο Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και διά του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, θέλησε να οδηγήσει πολλούς ανθρώπους στη δόξα και έκανε τον Χριστό αρχηγό της σωτηρίας τους μέσα από τα παθήματα. Δεν σημαίνει ότι ο Χριστός ήταν ατελής ως Θεός και έπρεπε να γίνει τέλειος.
Ο Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Η τελείωση εδώ φανερώνει ότι ολοκλήρωσε το έργο της σωτηρίας μέσα από την ανθρώπινη ζωή, την υπακοή, το πάθος, τον Σταυρό και την Ανάσταση. Έγινε ο αρχηγός που άνοιξε τον δρόμο και μας καλεί να τον ακολουθήσουμε. Δεν μας υπόσχεται ότι δεν θα έχουμε δυσκολίες. Μας υπόσχεται όμως ότι δεν θα είμαστε μόνοι μέσα στις δυσκολίες. Εκείνος προηγήθηκε, σήκωσε τον Σταυρό και άνοιξε τον δρόμο προς την Ανάσταση.
Αγαπητοί μου αδελφοί, σήμερα που τιμούμε τους Αρχαγγέλους και τις Αγγελικές Δυνάμεις, ας θυμηθούμε ότι οι άγγελοι δοξάζουν αδιάκοπα τον Θεό και υπηρετούν το θέλημά Του. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ μάς θυμίζει την πιστότητα στον Θεό και τη νίκη απέναντι στην αποστασία και την υπερηφάνεια. Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ μάς θυμίζει το χαρμόσυνο μήνυμα της θείας οικονομίας και τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Όλες οι Αγγελικές Δυνάμεις μάς διδάσκουν ότι η αληθινή δόξα δεν βρίσκεται στην αυτοπροβολή, αλλά στην υπακοή και στη δοξολογία του Θεού. Και εμείς, οι άνθρωποι, καλούμαστε να γίνουμε μέτοχοι αυτής της δοξολογίας. Όταν προσευχόμαστε, όταν συγχωρούμε, όταν αγαπούμε, όταν μετανοούμε και όταν προσφέρουμε στον συνάνθρωπο, τότε η ζωή μας γίνεται μία μικρή λειτουργία δοξολογίας προς τον Θεό. Ο σημερινός Απόστολος μάς θέτει λοιπόν ένα ερώτημα: αφού ο Θεός έκανε τόσο μεγάλη θυσία για τη σωτηρία μας, πώς είναι δυνατόν εμείς να αδιαφορούμε για την ψυχή μας; Αφού ο Χριστός κατέβηκε από τους ουρανούς και έγινε άνθρωπος για χάρη μας, πώς είναι δυνατόν εμείς να μη βρίσκουμε λίγο χρόνο για προσευχή; Αφού Εκείνος συγχώρησε τους σταυρωτές του, πώς είναι δυνατόν εμείς να κρατούμε μέσα μας μίσος και πικρία; Αφού Εκείνος πρόσφερε τη ζωή του για όλους, πώς είναι δυνατόν εμείς να περιφρονούμε τον αδελφό μας; Ας μην αφήσουμε τη σωτηρία μας να γίνει μία υπόθεση που συνεχώς αναβάλλεται. Ας μην περιμένουμε να έρθει κάποια μεγάλη δοκιμασία για να θυμηθούμε τον Θεό.
Ας αρχίσουμε από σήμερα. Με μία προσευχή από την καρδιά μας, με μία συγχώρηση, με μία πράξη ελεημοσύνης, με μία εξομολόγηση, με μία επιστροφή στη Θεία Λειτουργία και στη ζωή της Εκκλησίας. Ας ζητήσουμε από τον Κύριο να μας χαρίσει πνευματική εγρήγορση, ώστε να μην αμελήσουμε τη μεγάλη σωτηρία που μας προσφέρει. Και ας παρακαλέσουμε τους Αγίους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλες τις Ασώματες Δυνάμεις να πρεσβεύουν για εμάς, να μας προστατεύουν από κάθε κακό και να μας ενισχύουν στον αγώνα της πίστεως.
Ας έχουμε πάντοτε στον νου μας ότι ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για τον θάνατο, αλλά για τη ζωή κοντά στον Θεό. Ο Χριστός έγινε άνθρωπος για να μας οδηγήσει στη δόξα Του. Ας μη γυρίσουμε λοιπόν την πλάτη σε αυτή τη μεγάλη αγάπη. Ας Τον ακολουθήσουμε με πίστη, ταπείνωση και μετάνοια, για να αξιωθούμε να γίνουμε μέτοχοι της Αναστάσεως και της αιώνιας Βασιλείας Του. Διά των πρεσβειών των Αγίων Αρχαγγέλων και πάντων των Αγίων, είθε ο Κύριος να φυλάττει τις ψυχές και τα σώματά μας και να μας αξιώσει της σωτηρίας. Αμήν.
ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 8 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026
Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιον, κεφάλαιον Η΄, στίχοι 41–56
Τὸ Ἱερὸν Εὐαγγελικὸν Κείμενον.
41 Καὶ ἰδοὺ ἦλθεν ἀνὴρ ᾧ ὄνομα Ἰάειρος, καὶ αὐτὸς ἄρχων τῆς συναγωγῆς ὑπῆρχεν· καὶ πεσὼν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ παρεκάλει αὐτὸν εἰσελθεῖν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, 42 ὅτι θυγάτηρ μονογενὴς ἦν αὐτῷ ὡσεὶ ἐτῶν δώδεκα, καὶ αὕτη ἀπέθνῃσκεν. Ἐν δὲ τῷ ὑπάγειν αὐτὸν οἱ ὄχλοι συνέπνιγον αὐτόν. 43 Καὶ γυνὴ οὖσα ἐν ῥύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, ἥτις ἰατροῖς προσαναλώσασα ὅλον τὸν βίον οὐκ ἴσχυσεν ὑπ’ οὐδενὸς θεραπευθῆναι, 44 προσελθοῦσα ὄπισθεν ἥψατο τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, καὶ παραχρῆμα ἔστη ἡ ῥύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς. 45 Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· Τίς ὁ ἁψάμενός μου; ἀρνουμένων δὲ πάντων εἶπεν ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ· Ἐπιστάτα, οἱ ὄχλοι συνέχουσί σε καὶ ἀποθλίβουσι, καὶ λέγεις· Τίς ὁ ἁψάμενός μου; 46 ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν· Ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξεληλυθυῖαν ἀπ’ ἐμοῦ. 47 Ἰδοῦσα δὲ ἡ γυνὴ ὅτι οὐκ ἔλαθεν, τρέμουσα ἦλθε καὶ προσπεσοῦσα αὐτῷ δι’ ἣν αἰτίαν ἥψατο αὐτοῦ ἀπήγγειλεν αὐτῷ ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ὡς ἰάθη παραχρῆμα. 48 ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ· Θάρσει, θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· πορεύου εἰς εἰρήνην. 49 Ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος ἔρχεταί τις παρὰ τοῦ ἀρχισυναγώγου λέγων αὐτῷ ὅτι τέθνηκεν ἡ θυγάτηρ σου· μὴ σκύλλε τὸν διδάσκαλον. 50 ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀκούσας ἀπεκρίθη αὐτῷ λέγων· Μὴ φοβοῦ· μόνον πίστευε, καὶ σωθήσεται. 51 Ἐλθὼν δὲ εἰς τὴν οἰκίαν οὐκ ἀφῆκεν εἰσελθεῖν οὐδένα εἰ μὴ Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον καὶ τὸν πατέρα τῆς παιδὸς καὶ τὴν μητέρα. 52 Ἔκλαιον δὲ πάντες καὶ ἐκόπτοντο αὐτήν. ὁ δὲ εἶπε· Μὴ κλαίετε· οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. 53 καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀπέθανεν. 54 Αὐτὸς δὲ ἐκβαλὼν ἔξω πάντας καὶ κρατήσας τῆς χειρὸς αὐτῆς ἐφώνησε λέγων· Ἡ παῖς, ἐγείρου. 55 καὶ ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα αὐτῆς, καὶ ἀνέστη παραχρῆμα, καὶ διέταξεν αὐτῇ δοθῆναι φαγεῖν. 56 Καὶ ἐξέστησαν οἱ γονεῖς αὐτῆς· ὁ δὲ παρήγγειλεν αὐτοῖς μηδενὶ εἰπεῖν τὸ γεγονός.
Ερμηνεία του Ευαγγελίου κατά το πνεύμα και τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων.
Αδελφοί μου αγαπητοί, η σημερινή ευαγγελική περικοπή μάς φέρνει μπροστά σε δύο ανθρώπινες τραγωδίες, αλλά ταυτόχρονα μας αποκαλύπτει δύο μεγάλες αλήθειες της πίστεώς μας: ότι ο Χριστός είναι ο Κύριος της ζωής και του θανάτου και ότι η πίστη, όταν συνοδεύεται από ταπείνωση και εμπιστοσύνη στον Θεό, γίνεται δρόμος θεραπείας και σωτηρίας.
Ο Ευαγγελιστής Λουκάς μάς παρουσιάζει δύο ανθρώπους που βρίσκονται σε μεγάλη δοκιμασία. Ο ένας είναι ο Ιάειρος, ένας άρχοντας της συναγωγής, άνθρωπος γνωστός και με κοινωνική θέση, ο οποίος όμως μπροστά στην ασθένεια και στον επικείμενο θάνατο της μονάκριβης κόρης του αισθάνεται ανήμπορος.
Η άλλη είναι μια γυναίκα που υποφέρει επί δώδεκα ολόκληρα χρόνια από αιμορραγία, έχει ξοδέψει όλη την περιουσία της στους γιατρούς και δεν έχει βρει θεραπεία. Ο ένας έχει όνομα, αξίωμα και οικογένεια· η άλλη παραμένει ανώνυμη μέσα στην αφήγηση. Όμως και οι δύο έχουν κάτι κοινό: τον πόνο, την αγωνία και την ανάγκη να συναντήσουν τον Χριστό. Και εδώ βρίσκεται το πρώτο μεγάλο μήνυμα του Ευαγγελίου: μπροστά στον Θεό δεν υπάρχουν άνθρωποι σπουδαίοι και ασήμαντοι, πλούσιοι και φτωχοί, επώνυμοι και ανώνυμοι. Κάθε ανθρώπινη ψυχή έχει ανεκτίμητη αξία και ο Χριστός δέχεται όλους όσοι τον πλησιάζουν με πίστη.
Ο Ευαγγελιστής αρχίζει λέγοντας ότι ήλθε προς τον Ιησού ένας άνθρωπος που ονομαζόταν Ιάειρος και ήταν άρχοντας της συναγωγής. Ο Ιάειρος είχε μια θέση ευθύνης στην κοινωνία και στη θρησκευτική ζωή του λαού του. Όμως τώρα δεν πλησιάζει τον Χριστό ως άρχοντας, αλλά ως πατέρας που πονά. Δεν έρχεται να συζητήσει, να εξετάσει ή να κρίνει τον Ιησού. Έρχεται να τον παρακαλέσει. Και το Ευαγγέλιο μάς λέει ότι έπεσε στα πόδια του.
Αυτή η κίνηση έχει βαθύ πνευματικό νόημα. Ο άνθρωπος που μέχρι εκείνη τη στιγμή ίσως είχε συνηθίσει να τον σέβονται οι άλλοι, τώρα ταπεινώνεται μπροστά στον Κύριο. Η πατρική αγάπη τον οδηγεί να αφήσει στην άκρη κάθε ανθρώπινο αξίωμα. Έτσι ενεργεί πολλές φορές ο πόνος στη ζωή μας: γκρεμίζει την ψεύτικη υπερηφάνεια και μας φανερώνει ότι δεν είμαστε παντοδύναμοι.
Οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μάς διδάσκουν ότι η ταπείνωση είναι η αρχή της επιστροφής του ανθρώπου στον Θεό. Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος περιφρονεί τον εαυτό του, αλλά ότι αναγνωρίζει την αδυναμία του και ζητά τη βοήθεια Εκείνου που μπορεί να τον στηρίξει. Ο Ιάειρος δεν ντρέπεται να γονατίσει. Και εμείς δεν πρέπει να ντρεπόμαστε να γονατίζουμε στην προσευχή, να ζητούμε συγχώρηση, να παρακαλούμε τον Θεό για τα παιδιά μας, για την οικογένειά μας, για τους ασθενείς και για κάθε άνθρωπο που υποφέρει. Ο Ιάειρος παρακαλεί τον Χριστό να έλθει στο σπίτι του, διότι η μονάκριβη θυγατέρα του, περίπου δώδεκα ετών, βρισκόταν κοντά στον θάνατο. Σκεφθείτε την αγωνία αυτού του πατέρα. Ένα παιδί που μεγάλωνε μπροστά στα μάτια του, ένα παιδί που ήταν η χαρά του σπιτιού του, τώρα κινδύνευε να χαθεί. Ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει πολλές δυσκολίες, αλλά όταν βλέπει το παιδί του να υποφέρει, αισθάνεται ότι ολόκληρη η ύπαρξή του δοκιμάζεται.
Το Ευαγγέλιο δεν κρύβει τον ανθρώπινο πόνο. Δεν παρουσιάζει μια ζωή χωρίς δάκρυα και χωρίς δοκιμασίες. Μας δείχνει όμως ότι μέσα στον πόνο μπορούμε να στραφούμε προς τον Χριστό. Η πίστη δεν σημαίνει ότι δεν θα αρρωστήσουμε, ότι δεν θα χάσουμε αγαπημένους ανθρώπους ή ότι δεν θα περάσουμε δύσκολες ώρες. Σημαίνει ότι δεν είμαστε μόνοι μέσα σε αυτές τις ώρες. Ο Χριστός δεν υπόσχεται ότι θα μας απαλλάξει πάντοτε από κάθε δοκιμασία με τον τρόπο που εμείς επιθυμούμε, αλλά μας καλεί να τον εμπιστευθούμε και να κρατήσουμε ζωντανή την ελπίδα μας.
Καθώς ο Χριστός πορεύεται προς το σπίτι του Ιαείρου, τα πλήθη τον πιέζουν από παντού. Και τότε εμφανίζεται η γυναίκα που επί δώδεκα χρόνια υπέφερε από αιμορραγία. Η ασθένειά της δεν ήταν μόνο σωματική δοκιμασία. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις και τις θρησκευτικές διατάξεις της εποχής, η αιμορραγία δημιουργούσε και συνθήκες κοινωνικής και λατρευτικής απομόνωσης. Η γυναίκα αυτή πιθανότατα είχε περάσει χρόνια μοναξιάς, ντροπής και απογοήτευσης. Είχε απευθυνθεί σε γιατρούς, είχε ξοδέψει την περιουσία της, αλλά δεν είχε θεραπευθεί.
Ο Ευαγγελιστής μάς φανερώνει έτσι μια γυναίκα εξαντλημένη, που έχει φτάσει στα όρια των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Δεν εγκαταλείπει όμως την ελπίδα. Ακούει για τον Χριστό και μέσα της γεννιέται η πίστη ότι μπορεί να βρει κοντά του τη θεραπεία.
Πόσες φορές και στη δική μας ζωή αισθανόμαστε ότι δοκιμάσαμε τα πάντα και δεν βρήκαμε λύση! Πόσες φορές κουραζόμαστε από τις απογοητεύσεις και κινδυνεύουμε να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει πλέον ελπίδα! Η γυναίκα μάς διδάσκει να μη σβήνουμε την ελπίδα μας, αλλά να αναζητούμε τον Χριστό με επιμονή και εμπιστοσύνη. Η προσευχή της δεν είναι μια τυπική κίνηση. Είναι η κραυγή μιας ψυχής που πιστεύει ότι η ζωή της μπορεί να αλλάξει με τη χάρη του Θεού.
Η γυναίκα πλησιάζει από πίσω και αγγίζει το κράσπεδο του ενδύματος του Ιησού. Δεν τολμά να ζητήσει δημόσια τη βοήθειά του. Ίσως φοβάται, ίσως ντρέπεται, ίσως αισθάνεται ότι δεν έχει το δικαίωμα να πλησιάσει. Όμως η καρδιά της έχει ήδη πλησιάσει τον Χριστό με πίστη. Και αμέσως σταματά η αιμορραγία της.
Εδώ χρειάζεται να κατανοήσουμε κάτι σημαντικό: δεν θεραπεύθηκε επειδή το ύφασμα είχε κάποια μαγική δύναμη. Η θεραπεία προήλθε από τη δύναμη και τη χάρη του Χριστού. Το άγγιγμα έγινε έκφραση της πίστεώς της. Η Εκκλησία τιμά τα ιερά αντικείμενα και τα άγια λείψανα όχι ως μαγικά πράγματα, αλλά επειδή η χάρη του Θεού μπορεί να ενεργεί μέσα από την ύλη, όπως βλέπουμε στα μυστήρια, στον αγιασμό, στο Τίμιο Ξύλο και στα άγια λείψανα των Αγίων. Η πίστη μας δεν είναι περιφρόνηση της ύλης, διότι ο ίδιος ο Θεός έγινε άνθρωπος και αγίασε την ανθρώπινη φύση. Το σώμα μας δεν είναι κάτι ασήμαντο· είναι δημιούργημα του Θεού και προορίζεται για την ανάσταση. Τότε ο Ιησούς ρωτά: «Τίς ὁ ἁψάμενός μου;» Οι μαθητές απορούν. Ο Πέτρος του λέει ότι τα πλήθη τον περικυκλώνουν και τον πιέζουν από παντού. Πώς είναι δυνατόν να ρωτά ποιος Τον άγγιξε; Όμως ο Χριστός δεν μιλά για ένα απλό σωματικό άγγιγμα. Πολλοί άνθρωποι ακουμπούσαν το σώμα Του, αλλά η γυναίκα Τον άγγιξε με πίστη.
Εδώ βρίσκεται μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην εξωτερική επαφή και στην εσωτερική κοινωνία με τον Θεό. Μπορεί κάποιος να βρίσκεται μέσα στον ναό, να ανάβει κερί, να ακούει τις ψαλμωδίες, να συμμετέχει στις ακολουθίες, αλλά η καρδιά του να παραμένει μακριά από τον Θεό. Και μπορεί ένας άλλος άνθρωπος, μέσα στη σιωπή του σπιτιού του, να προσεύχεται με δάκρυα και αληθινή μετάνοια και να αισθάνεται βαθιά την παρουσία του Κυρίου. Δεν αρκεί να βρισκόμαστε κοντά στα ιερά πράγματα εξωτερικά. Χρειάζεται να ανοίγουμε την καρδιά μας στον Χριστό. Η γυναίκα δεν άγγιξε απλώς το ένδυμα· άγγιξε τον Κύριο με την πίστη της.
Ο Χριστός λέει ότι κάποιος Τον άγγιξε, διότι αισθάνθηκε να εξέρχεται από Αυτόν δύναμη. Δεν σημαίνει ότι η θεία δύναμη του Χριστού εξαντλήθηκε ή ότι μειώθηκε. Ο Κύριος είναι η πηγή της ζωής και της θεραπείας. Η ευαγγελική αυτή διατύπωση φανερώνει ότι η θεραπεία έγινε πραγματικά και ότι ο Χριστός γνωρίζει την πίστη της γυναίκας. Γιατί όμως δεν την αφήνει να φύγει αθόρυβα; Διότι θέλει να φανερώσει την πίστη της, να την απαλλάξει από τον φόβο και να της χαρίσει όχι μόνο τη σωματική θεραπεία, αλλά και την ειρήνη της ψυχής. Η γυναίκα καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί να κρυφτεί. Έρχεται τρέμοντας, πέφτει μπροστά του και διηγείται μπροστά σε όλους τι συνέβη. Ο Χριστός δεν την ταπεινώνει ούτε την επιπλήττει. Δεν της λέει ότι άργησε ή ότι έπρεπε να είχε έλθει νωρίτερα. Την αφήνει να μιλήσει και να φανερώσει το θαύμα. Η Εκκλησία μάς διδάσκει ότι η εξομολόγηση της αλήθειας μπροστά στον Θεό δεν είναι καταδίκη, αλλά δρόμος θεραπείας. Όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει την αδυναμία του και προσέρχεται με ειλικρίνεια, συναντά το έλεος του Κυρίου.
Και τότε ο Ιησούς της λέει τα λόγια που αποτελούν την καρδιά αυτής της περικοπής: «Θάρσει, θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· πορεύου εἰς εἰρήνην». Πρόσεξε πόσο τρυφερά την αποκαλεί: «θύγατερ». Εκείνη που ίσως για χρόνια αισθανόταν απομονωμένη και περιφρονημένη, τώρα ακούει από το στόμα του Θεανθρώπου ότι είναι θυγατέρα. Ο Χριστός δεν της προσφέρει μόνο την υγεία του σώματος. Της προσφέρει ξανά την αξιοπρέπεια, την κοινωνία και την ειρήνη.
Η φράση «η πίστη σου σε έχει σώσει» δεν σημαίνει ότι η πίστη είναι μια ανθρώπινη δύναμη που υποχρεώνει τον Θεό να κάνει ό,τι ζητούμε. Η πίστη είναι η ελεύθερη εμπιστοσύνη του ανθρώπου στον Θεό, η παράδοση της ζωής μας στο θέλημά του. Η γυναίκα θεραπεύθηκε με τη δύναμη του Χριστού, την οποία δέχθηκε με την πίστη της. Και ο Κύριος την αποστέλλει ειρηνική. Αυτό είναι το μεγάλο δώρο της σωτηρίας: όχι μόνο να αλλάξει μια εξωτερική κατάσταση, αλλά να βρει ο άνθρωπος την ειρήνη με τον Θεό.
Ενώ ακόμη ο Χριστός μιλά, έρχεται κάποιος από το σπίτι του Ιαείρου και αναγγέλλει τη φοβερή είδηση: «Τέθνηκεν ἡ θυγάτηρ σου, μὴ σκύλλε τὸν διδάσκαλον». Η κόρη πέθανε. Για τους ανθρώπους η υπόθεση έχει τελειώσει. Όσο το παιδί ήταν άρρωστο, μπορούσαν να ελπίζουν σε μια θεραπεία. Τώρα όμως, σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική, δεν υπάρχει τίποτε άλλο να γίνει. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος λέει στον Ιάειρο να μην ενοχλεί πλέον τον Διδάσκαλο. Εδώ βρίσκεται μία από τις δυσκολότερες στιγμές της ανθρώπινης ζωής: όταν η ελπίδα φαίνεται να έχει χαθεί. Όταν έρχεται μια είδηση που μας συντρίβει. Όταν ακούμε ότι δεν υπάρχει θεραπεία, όταν χάνουμε έναν αγαπημένο άνθρωπο, όταν μια πόρτα κλείνει μπροστά μας.
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή ο Χριστός στρέφεται προς τον Ιάειρο και του λέει: «Μὴ φοβοῦ· μόνον πίστευε, καὶ σωθήσεται». Αυτά τα λόγια δεν απευθύνονται μόνο στον Ιάειρο. Απευθύνονται σε κάθε άνθρωπο που περνά τη δική του δοκιμασία. «Μη φοβάσαι, μόνο πίστευε». Ο Κύριος δεν αρνείται ότι υπάρχει θάνατος. Δεν λέει ότι ο πόνος είναι φαντασία. Αλλά φανερώνει ότι η εξουσία του είναι μεγαλύτερη από εκείνη του θανάτου. Για τον άνθρωπο ο θάνατος φαίνεται να είναι το τέλος. Για τον Χριστό όμως δεν είναι ένα όριο που δεν μπορεί να υπερβεί.
Ο Χριστός φθάνει στο σπίτι και επιτρέπει να εισέλθουν μαζί του μόνο ο Πέτρος, ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και οι γονείς του παιδιού. Οι υπόλοιποι κλαίνε και θρηνούν. Ο Κύριος τούς λέει: «Μὴ κλαίετε· οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει». Οι άνθρωποι τον περιγελούν, επειδή γνωρίζουν ότι το κορίτσι έχει πεθάνει. Εκείνοι βλέπουν μόνο το νεκρό σώμα. Ο Χριστός όμως βλέπει με την εξουσία του Δημιουργού. Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι πραγματικός και ο πόνος της απώλειας είναι αληθινός. Όμως ο Χριστός χρησιμοποιεί την εικόνα του ύπνου για να φανερώσει ότι ο θάνατος δεν θα έχει τον τελευταίο λόγο. Η Εκκλησία μας χρησιμοποιεί αυτήν ακριβώς τη γλώσσα όταν μιλά για τους κεκοιμημένους. Δεν τους θεωρεί ανύπαρκτους ούτε αντιμετωπίζει τον θάνατο σαν να μην υπάρχει. Προσεύχεται γι’ αυτούς, διότι πιστεύει στην ανάσταση των νεκρών και στη ζωή του μέλλοντος αιώνος. Ο θάνατος μπήκε στον κόσμο εξαιτίας της πτώσεως και της απομάκρυνσης του ανθρώπου από τον Θεό, αλλά ο Χριστός εισήλθε στον κόσμο μας, προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, υπέφερε και πέθανε, για να συντρίψει την εξουσία του θανάτου με την Ανάστασή Του.
Ο Ευαγγελιστής μάς λέει ότι ο Χριστός έβγαλε έξω όλους τους άλλους, κράτησε το χέρι της κόρης και φώναξε: «Ἡ παῖς, ἐγείρου». Δεν χρειάζεται να εκφωνήσει μακρά προσευχή ούτε να χρησιμοποιήσει ανθρώπινα μέσα. Ο λόγος του είναι λόγος Δημιουργού. Εκείνος που δημιούργησε τον άνθρωπο από το μηδέν έχει εξουσία να επαναφέρει στη ζωή το νεκρό σώμα. Η φωνή του είναι η φωνή του Κυρίου της ζωής. Και αμέσως επέστρεψε το πνεύμα της και αναστήθηκε.
Δεν πρόκειται για συμβολισμό ούτε για μια απλή ανάρρωση. Το Ευαγγέλιο περιγράφει πραγματική επαναφορά στη ζωή. Το θαύμα αυτό προαναγγέλλει τη νίκη του Χριστού πάνω στον θάνατο και μας προετοιμάζει να κατανοήσουμε το μεγαλύτερο γεγονός της ιστορίας: την Ανάσταση του ίδιου του Κυρίου. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά.
Η κόρη του Ιαείρου επανήλθε στην επίγεια ζωή και κάποτε θα πέθαινε ξανά, όπως συμβαίνει με όλους τους ανθρώπους που αναστήθηκαν προσωρινά με τη δύναμη του Θεού. Ο Χριστός όμως, με τη δική του Ανάσταση, νίκησε οριστικά τον θάνατο και άνοιξε τον δρόμο για την κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων.
Και αμέσως μετά το θαύμα ο Χριστός δίνει μια εντολή που μπορεί να μας φανεί απλή, αλλά κρύβει μεγάλο νόημα: διατάζει να δοθεί στην κόρη φαγητό. Γιατί το αναφέρει αυτό ο Ευαγγελιστής; Για να φανερώσει ότι το παιδί αναστήθηκε πραγματικά και δεν είδαν οι γονείς κάποιο όραμα ή φαντασία. Το σώμα της ζει, έχει ανάγκη από τροφή και επιστρέφει στην καθημερινή ζωή.
Ο Χριστός δεν είναι Θεός μόνο των μεγάλων και εντυπωσιακών στιγμών. Ενδιαφέρεται και για τις απλές ανάγκες του ανθρώπου. Αφού χαρίζει τη ζωή, φροντίζει και για την τροφή. Έτσι βλέπουμε την άπειρη αγάπη του: θεραπεύει, ανασταίνει, παρηγορεί, αλλά συγχρόνως νοιάζεται για τις καθημερινές ανάγκες των ανθρώπων. Η αληθινή πνευματική ζωή δεν μας απομακρύνει από τις ανάγκες του πλησίον. Αντίθετα, μας κάνει πιο ευαίσθητους στον πόνο του, πιο πρόθυμους να τον βοηθήσουμε και πιο έτοιμους να σταθούμε δίπλα του.
Οι γονείς της κοπέλας μένουν έκθαμβοι. Πώς να χωρέσει ο ανθρώπινος νους ένα τέτοιο γεγονός; Πριν από λίγο θρηνούσαν το παιδί τους και τώρα το βλέπουν ζωντανό. Ο Χριστός όμως τους παραγγέλλει να μη διαδώσουν το γεγονός.
Η εντολή αυτή μάς θυμίζει ότι ο Κύριος δεν επιζητεί την ανθρώπινη δόξα ούτε θέλει να χρησιμοποιήσει τα θαύματα για να προκαλέσει εντυπωσιασμό. Το θαύμα δεν γίνεται για να δοξαστεί ο άνθρωπος, αλλά για να φανερωθεί η αγάπη και η δύναμη του Θεού. Ο Χριστός δεν ήλθε να κερδίσει χειροκροτήματα. Ήλθε να σώσει τον άνθρωπο.
Αγαπητοί μου αδελφοί, μέσα σε αυτή την ευαγγελική περικοπή βλέπουμε δύο θαύματα, αλλά ακούμε ένα κοινό μήνυμα: «Μη φοβού, μόνον πίστευε». Η γυναίκα είχε δώδεκα χρόνια ασθένειας. Το κορίτσι είχε δώδεκα χρόνια ζωής. Και στις δύο περιπτώσεις ο αριθμός δώδεκα μάς θυμίζει ότι ο ανθρώπινος χρόνος, όσο μεγάλος ή μικρός και αν είναι, βρίσκεται μέσα στα χέρια του Θεού.
Η γυναίκα είχε δοκιμαστεί επί πολλά χρόνια και δεν έχασε την ελπίδα. Ο Ιάειρος έφθασε στο σημείο να ακούσει ότι το παιδί του πέθανε, αλλά ο Χριστός τον κάλεσε να συνεχίσει να πιστεύει. Αυτή είναι και η δική μας πνευματική πορεία. Άλλοτε ο Θεός μάς θεραπεύει από μια ασθένεια, άλλοτε μας δίνει δύναμη να σηκώσουμε τον σταυρό μας, άλλοτε μάς ανοίγει έναν δρόμο που δεν βλέπαμε και άλλοτε μάς καλεί να τον εμπιστευθούμε ακόμη και όταν δεν καταλαβαίνουμε το σχέδιό του. Δεν πρέπει να μετράμε την αγάπη του Θεού μόνο από το αν πραγματοποιείται αυτό που ζητούμε. Ο Θεός γνωρίζει βαθύτερα από εμάς τι είναι αληθινά ωφέλιμο για την ψυχή μας.
Ας προσέξουμε ακόμη ότι ο Χριστός δεν απορρίπτει κανέναν από τους δύο ανθρώπους. Δέχεται τον Ιάειρο, που έρχεται με την αγωνία του πατέρα, και δέχεται τη γυναίκα, που έρχεται με την ταπείνωση και τον φόβο της. Ο ένας τον παρακαλεί φανερά, η άλλη τον πλησιάζει κρυφά. Και στους δύο φανερώνει την αγάπη του. Αυτό πρέπει να γίνει μάθημα και για τη δική μας ζωή. Δεν έχουμε δικαίωμα να περιφρονούμε τον άνθρωπο που υποφέρει, τον ασθενή, τον φτωχό, τον μοναχικό, εκείνον που έχει χάσει την ελπίδα του. Δεν γνωρίζουμε τι σταυρό κουβαλά ο καθένας. Μπορεί ένας άνθρωπος να χαμογελά εξωτερικά και μέσα του να περνά μεγάλη δοκιμασία. Η χριστιανική αγάπη μάς καλεί να μη γινόμαστε σκληροί κριτές, αλλά αδελφοί που προσφέρουν παρηγοριά, προσευχή και έμπρακτη βοήθεια.
Και επειδή σήμερα η Κυριακή είναι αφιερωμένη στη Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των επουρανίων Ασωμάτων Δυνάμεων, ας θυμηθούμε ότι ολόκληρη η δημιουργία, ορατή και αόρατη, βρίσκεται κάτω από την κυριαρχία του Θεού. Οι Άγιοι Άγγελοι είναι λειτουργικά πνεύματα, υπηρέτες του θελήματος του Θεού και αγγελιοφόροι της θείας αγάπης. Δεν λατρεύουμε τους Αγγέλους ως θεούς, λατρεύουμε μόνο τον Τριαδικό Θεό και τιμούμε τους Αγγέλους ως πιστούς λειτουργούς του.
Η παρουσία τους μάς υπενθυμίζει ότι η ζωή του ανθρώπου δεν περιορίζεται σε όσα βλέπουν τα μάτια μας. Υπάρχει η πνευματική πραγματικότητα της Βασιλείας του Θεού, στην οποία καλούμαστε να συμμετάσχουμε. Και όπως οι Άγγελοι υπηρετούν με υπακοή και αγάπη τον Θεό, έτσι και εμείς καλούμαστε να ζούμε με πίστη, καθαρότητα καρδιάς και διακονία προς τον πλησίον.
Ας κρατήσουμε, λοιπόν, μέσα στην καρδιά μας τα λόγια του Κυρίου προς τον Ιάειρο: «Μὴ φοβοῦ, μόνον πίστευε». Όταν αρρωσταίνουμε, να προσευχόμαστε και συγχρόνως να αναζητούμε υπεύθυνη ιατρική φροντίδα. Όταν δοκιμάζεται η οικογένειά μας, να μη χάνουμε την αγάπη και την ενότητά μας. Όταν μας πληγώνει κάποιος, να προσπαθούμε να συγχωρούμε. Όταν πέφτουμε στην αμαρτία, να μη μένουμε στην απελπισία, αλλά να επιστρέφουμε με μετάνοια στον Χριστό. Και όταν ο θάνατος αγγίζει την πόρτα μας, να θυμόμαστε ότι η τελευταία λέξη δεν ανήκει στον θάνατο, αλλά στον Αναστημένο Κύριο.
Ο Χριστός που σταμάτησε την αιμορραγία της γυναίκας, ο Χριστός που κράτησε το χέρι της νεκρής κόρης και την κάλεσε να σηκωθεί, είναι ο ίδιος Χριστός που βρίσκεται σήμερα μέσα στην Εκκλησία, που μας προσκαλεί στο Άγιο Ποτήριο, που συγχωρεί τις αμαρτίες μας και μας καλεί στην αιώνια ζωή.
Δεν άλλαξε η αγάπη του. Δεν εξασθένησε η δύναμή του. Εκείνο που χρειάζεται είναι να του ανοίξουμε την καρδιά μας.
Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον Κύριο να θεραπεύσει τις πληγές της ψυχής μας, να στηρίξει τους ασθενείς, να παρηγορήσει όσους πενθούν, να προστατεύσει τα παιδιά και τις οικογένειές μας και να μας χαρίσει πίστη δυνατή, που δεν θα σβήνει μπροστά στις δυσκολίες. Και με τις πρεσβείες των Αγίων Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, ας ζητήσουμε να μας φυλάσσει ο Θεός από κάθε κακό και να μας οδηγεί στον δρόμο της σωτηρίας.
Διότι ο Χριστός είναι η ζωή μας, η ελπίδα μας και η Ανάστασή μας. Και σε Εκείνον ανήκει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και το Πανάγιο και Ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Αγαπητοί μου αδελφοί, αφού ακούσαμε τον Απόστολο και το Ευαγγέλιο της σημερινής Κυριακής, ας κρατήσουμε στην καρδιά μας ότι ο Θεός δεν μας δημιούργησε για τη φθορά, την απελπισία και τον θάνατο, αλλά για τη ζωή, την αγάπη και την αιώνια κοινωνία μαζί του.
Ο Απόστολος μάς υπενθύμισε πόσο μεγάλη είναι η σωτηρία που μας προσφέρθηκε διά του Ιησού Χριστού. Ο Υιός του Θεού δεν έμεινε μακριά από τον ανθρώπινο πόνο, αλλά έγινε άνθρωπος, έζησε ανάμεσά μας, γνώρισε την ανθρώπινη δοκιμασία και προσέφερε τον εαυτό του για τη σωτηρία μας. Γι’ αυτό δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την πίστη μας επιπόλαια.
Δεν πρέπει να αφήνουμε τις μέριμνες του κόσμου, την αδιαφορία, την υπερηφάνεια και τις καθημερινές απολαύσεις να απομακρύνουν την καρδιά μας από τον Θεό. Η σωτηρία είναι το μεγαλύτερο δώρο που λάβαμε, αλλά χρειάζεται να ανταποκριθούμε σε αυτό με μετάνοια, προσευχή, αγάπη και έργα πίστεως.
Το Ευαγγέλιο, από την άλλη πλευρά, μάς έδειξε ότι η πίστη μπορεί να γίνει το χέρι με το οποίο αγγίζουμε τον Χριστό. Η αιμορροούσα γυναίκα δεν είχε πλέον ανθρώπινη ελπίδα, αλλά δεν έπαψε να ελπίζει στον Κύριο. Ο Ιάειρος άκουσε ότι η κόρη του πέθανε, όμως ο Χριστός τού είπε να μη φοβηθεί, αλλά να πιστέψει. Και αυτά τα λόγια ας γίνουν και δικά μας λόγια, ιδιαίτερα στις δύσκολες ώρες της ζωής μας: «Μὴ φοβοῦ, μόνον πίστευε».
Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος που πιστεύει δεν θα κλάψει, δεν θα αρρωστήσει ή δεν θα δοκιμαστεί. Σημαίνει όμως ότι μέσα στα δάκρυά του δεν είναι μόνος. Έχει κοντά του τον Χριστό, ο οποίος γνωρίζει τον πόνο του, ακούει την προσευχή του και μπορεί να του χαρίσει δύναμη, παρηγοριά και ελπίδα. Και όταν έρχεται η ώρα του θανάτου, η Εκκλησία δεν μας αφήνει στην απελπισία, διότι μας αναγγέλλει την Ανάσταση του Χριστού και την προσδοκία της κοινής αναστάσεως όλων των ανθρώπων.
Ας μη φύγουμε, λοιπόν, σήμερα από το τικ τοκ όπως ήρθαμε. Ας πάρουμε μαζί μας έναν λόγο από τον Απόστολο και έναν λόγο από το Ευαγγέλιο. Από τον Απόστολο, την προτροπή να μην παραμελήσουμε τη μεγάλη σωτηρία που μας χάρισε ο Θεός. Και από το Ευαγγέλιο, την πρόσκληση του Χριστού να μη φοβόμαστε, αλλά να τον εμπιστευόμαστε.
Ας εξετάσουμε ο καθένας τη συνείδησή του. Μήπως έχουμε αφήσει την προσευχή μας; Μήπως κρατούμε μέσα μας μίσος, θυμό ή πικρία; Μήπως ξεχάσαμε τον άνθρωπο που χρειάζεται τη βοήθειά μας; Μήπως ζητούμε από τον Θεό να μας ακούσει, αλλά εμείς δεν ακούμε τον πόνο του αδελφού μας; Ας αρχίσουμε από σήμερα να διορθώνουμε ό,τι μπορούμε. Ας συγχωρούμε, ας αγαπούμε, ας στηρίζουμε τους αδύναμους, ας προσευχόμαστε για τους ασθενείς και ας θυμόμαστε εκείνους που πενθούν και έχουν ανάγκη από έναν παρηγορητικό λόγο.
Και σήμερα, που τιμούμε τους Αγίους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και τις ουράνιες Ασώματες Δυνάμεις, ας ζητήσουμε από τον Θεό, με τις πρεσβείες τους, να μας φυλάσσει από κάθε κακό, να φωτίζει τον νου μας και να καθοδηγεί τα βήματά μας στον δρόμο της σωτηρίας. Ας μιμηθούμε την υπακοή και την αφοσίωση των Αγγέλων στο θέλημα του Θεού και ας προσπαθήσουμε να κάνουμε τη ζωή μας μια διαρκή δοξολογία προς τον Δημιουργό μας.
Αδελφοί μου, ας μη λησμονούμε ότι η μεγαλύτερη θεραπεία δεν είναι μόνο να θεραπευθεί το σώμα μας, αλλά να θεραπευθεί η ψυχή μας από την αμαρτία. Και η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι να αποκτήσουμε όλα όσα επιθυμούμε σε αυτήν την πρόσκαιρη ζωή, αλλά να κερδίσουμε, με τη χάρη του Θεού, την αιώνια ζωή. Ο Χριστός μάς καλεί να τον ακολουθήσουμε, να σηκώσουμε τον σταυρό μας και να μη χάσουμε την ελπίδα μας. Είθε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός να μας χαρίζει πίστη ακλόνητη, καρδιά ταπεινή, αγάπη ανυπόκριτη και μετάνοια αληθινή. Να θεραπεύει τους ασθενείς, να παρηγορεί τους θλιμμένους, να αναπαύει τις ψυχές των κεκοιμημένων και να προστατεύει κάθε οικογένεια. Και όταν έρχονται οι δύσκολες ώρες, να θυμόμαστε πάντοτε ότι Εκείνος είναι μαζί μας.
Διότι Εκείνος είναι η οδός, η αλήθεια και η ζωή. Εκείνος είναι η ελπίδα των απελπισμένων, η παρηγοριά των θλιβομένων, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων και η Ανάσταση όλων μας.
Ας τον δοξάζουμε, λοιπόν, με την καρδιά μας, με τα λόγια μας και κυρίως με τον τρόπο της ζωής μας, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.