Τα σημαντικότερα λόγια και μηνύματα του Μυστηρίου του Γάμου στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Το Μυστήριο του Γάμου δεν είναι απλώς μια θρησκευτική τελετή, μια κοινωνική γιορτή ή μια ευλογία για να ζήσουν δύο άνθρωποι μαζί. Είναι η εκκλησιαστική ευλογία της ένωσης ενός άνδρα και μιας γυναίκας, οι οποίοι καλούνται να πορευτούν μαζί με αγάπη, πίστη, υπομονή, συγχώρηση και αμοιβαία προσφορά, έχοντας τον Χριστό ως κέντρο της κοινής τους ζωής.
Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό οι μελλόνυμφοι, αλλά και οι συγγενείς και οι φίλοι που παρευρίσκονται στον γάμο, να γνωρίζουν τι σημαίνουν τα λόγια και οι πράξεις της Εκκλησίας. Πολλές φορές οι άνθρωποι συγκινούνται από την τελετή, ακούν τις προσευχές και βλέπουν τα στέφανα, χωρίς να γνωρίζουν το βαθύτερο πνευματικό τους νόημα.
Μια διευκρίνιση: ο Γάμος είναι αυτοτελές Μυστήριο της Εκκλησίας και δεν ταυτίζεται με τη Θεία Λειτουργία. Στη συνηθισμένη ορθόδοξη ακολουθία του Γάμου υπάρχουν συγκεκριμένες ευχές, αναγνώσματα και συμβολικές πράξεις, καθεμία από τις οποίες έχει ιδιαίτερο θεολογικό νόημα.
Τα ιερά σημεία του Μυστηρίου και η πνευματική τους ερμηνεία
1. «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος»
Αυτή η δοξολογική εκφώνηση ανοίγει την ακολουθία του Γάμου και φανερώνει ότι η νέα κοινή ζωή αρχίζει κάτω από την ευλογία της Αγίας Τριάδας. Ο γάμος δεν καλείται να στηριχθεί μόνο στην ανθρώπινη επιθυμία, στη συναισθηματική έλξη ή στα κοινά συμφέροντα. Καλείται να γίνει ένας δρόμος στον οποίο ο άνδρας και η γυναίκα θα μαθαίνουν να αγαπούν με τρόπο που να αντανακλά την αγάπη του Θεού.
Όπως ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα δοξάζονται ως η μία Θεότητα, έτσι και οι σύζυγοι καλούνται να καλλιεργούν την ενότητα, χωρίς να καταργούν την προσωπικότητα και την ελευθερία του καθενός. Η ενότητα του γάμου δεν σημαίνει ότι δύο άνθρωποι πρέπει να γίνουν ίδιοι, αλλά ότι μαθαίνουν να ζουν με σεβασμό, αλήθεια και κοινό προσανατολισμό.
Ο απόστολος Παύλος γράφει: «Πάντα ὑμῶν ἐν ἀγάπῃ γινέσθω» (Α΄ Κορινθίους 16:14). Αυτή θα μπορούσε να είναι μία από τις βασικές αρχές κάθε χριστιανικής οικογένειας: όλα να γίνονται με αγάπη.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει με την ποιμαντική διδασκαλία του τη μεγάλη σημασία της αγάπης, της ειρήνης και της πνευματικής καλλιέργειας μέσα στην οικογένεια. Ο χριστιανικός γάμος δεν είναι απλώς συμβίωση δύο σωμάτων, αλλά κοινή πορεία δύο προσώπων προς τον Θεό.
2. Τα δαχτυλίδια: η πιστότητα και η αμοιβαία εμπιστοσύνη
Στην ακολουθία των Αρραβώνων, ο ιερέας ευλογεί τα δαχτυλίδια και τα τοποθετεί στα χέρια των μελλονύμφων. Τα δαχτυλίδια εκφράζουν την υπόσχεση της κοινής ζωής, της αφοσίωσης και της πιστότητας.
Το δαχτυλίδι είναι κυκλικό, χωρίς αρχή και τέλος. Γι’ αυτό μπορεί να συμβολίζει την επιθυμία των δύο ανθρώπων να παραμείνουν ενωμένοι και πιστοί ο ένας στον άλλον σε όλη την κοινή τους πορεία.
Ωστόσο, το πραγματικό νόημα του δαχτυλιδιού δεν βρίσκεται στο μέταλλο, αλλά στην καρδιά εκείνου που το φορά. Ένα δαχτυλίδι μπορεί να παραμένει στο χέρι, ενώ η εμπιστοσύνη να έχει χαθεί. Η χριστιανική πιστότητα, επομένως, δεν είναι μόνο η αποφυγή της απιστίας, είναι η ειλικρίνεια, η προστασία της αξιοπρέπειας του άλλου, η αποφυγή της εξαπάτησης και η σταθερή παρουσία στις δυσκολίες.
Ο Κύριος λέει: «Ὃ οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω» (Ματθαίος 19:6). Τα λόγια αυτά υπενθυμίζουν την ιερότητα του γάμου και την ευθύνη των συζύγων να μη διαλύουν επιπόλαια την ενότητά τους. Η πιστότητα, όμως, δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να ανέχεται κακοποίηση ή να χάνει την προσωπική του ασφάλεια. Η αγάπη δεν δικαιολογεί τη βία, τον εξευτελισμό ή την καταπίεση. Το μήνυμα των δαχτυλιδιών είναι απλό: «Δεν σου προσφέρω μόνο ένα κόσμημα, σου προσφέρω την ειλικρίνεια, την εμπιστοσύνη και την ευθύνη να τιμώ την κοινή μας ζωή».
3. Τα αναμμένα κεριά: ο Χριστός ως φως της οικογένειας.
Τα κεριά που κρατούν οι μελλόνυμφοι συμβολίζουν το φως του Χριστού, το οποίο καλούνται να δεχθούν στην κοινή τους ζωή.
Ο Χριστός λέει: «Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου» (Ιωάννης 8:12).
Το φως δεν είναι απλώς μια όμορφη εικόνα. Είναι η αλήθεια που διαλύει το ψέμα, η σοφία που φωτίζει τις αποφάσεις, η συγχώρηση που θεραπεύει τις πληγές και η αγάπη που εμποδίζει τον εγωισμό να κυριαρχήσει.
Όταν ένας σύζυγος σφάλλει, το φως του Χριστού τον καλεί να αναγνωρίσει το λάθος του. Όταν ο άλλος πληγώνεται, τον καλεί να μιλήσει με ειλικρίνεια και αξιοπρέπεια. Όταν εμφανίζεται μια διαφωνία, τους καλεί να αναζητήσουν την αλήθεια και όχι ποιος θα επικρατήσει.
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει βαθιά για τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης αγάπης, όταν αυτή ελευθερώνεται από την ιδιοτέλεια και προσανατολίζεται προς τον Θεό. Η αγάπη τότε παύει να είναι απαίτηση για προσωπικό όφελος και γίνεται προσφορά του εαυτού. Οι σύζυγοι δεν καλούνται να γίνουν ο ένας το φως που ελέγχει τον άλλον, αλλά να βαδίζουν μαζί προς το φως του Χριστού.
4. Τα στέφανα: τιμή, ευθύνη και θυσιαστική αγάπη
Η στέψη είναι η πιο χαρακτηριστική πράξη του ορθόδοξου Μυστηρίου του Γάμου. Ο ιερέας τοποθετεί τα στέφανα στα κεφάλια των νεονύμφων και εύχεται:
«Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξῃ καὶ τιμῇ στεφάνωσον αὐτούς».
Δηλαδή, ζητά από τον Θεό να τους στεφανώσει με δόξα και τιμή. Τα στέφανα δεν συμβολίζουν μόνο τη χαρά και την τιμή του γάμου. Υπενθυμίζουν επίσης ότι η κοινή ζωή απαιτεί αγώνα, υπομονή, εγκράτεια και θυσιαστική αγάπη. Στην ορθόδοξη παράδοση συνδέονται και με την ιδέα του πνευματικού αγώνα, όπως ο αγώνας των αγίων που έμειναν πιστοί στον Χριστό. Ο απόστολος Παύλος γράφει: «Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε» (Γαλάτας 6:2).
Αυτό σημαίνει ότι ο σύζυγος δεν πρέπει να εγκαταλείπει τον άλλον όταν εμφανίζονται ασθένεια, οικονομικές δυσκολίες, απογοητεύσεις, γηρατειά ή ψυχική κόπωση. Η αγάπη δοκιμάζεται ιδιαίτερα όταν η ζωή παύει να είναι εύκολη. Τα στέφανα, όμως, δεν δίνουν στον άνδρα ή στη γυναίκα εξουσία κυριαρχίας πάνω στον άλλον. Δεν είναι σύμβολα υπεροχής, αλλά κοινής τιμής και κοινής ευθύνης. Κανείς δεν είναι βασιλιάς για να διατάζει και κανείς δεν είναι υπηρέτης για να υποτάσσεται άκριτα. Και οι δύο καλούνται να διακονούν την κοινή τους ζωή με αγάπη. Ο αληθινός στεφανωμένος δεν είναι εκείνος που επιβάλλεται στον άλλον, αλλά εκείνος που μαθαίνει να νικά τον εγωισμό του.
5. Το Αποστολικό ανάγνωσμα: «Αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ὑποτάσσεσθε ὡς τῷ Κυρίῳ»
Το Αποστολικό ανάγνωσμα του Γάμου προέρχεται από την προς Εφεσίους επιστολή του αποστόλου Παύλου (Εφεσίους 5:20–33). Πρόκειται για ένα από τα βαθύτερα κείμενα της Καινής Διαθήκης σχετικά με τον γάμο. Ο απόστολος μιλά για τη σχέση των συζύγων και τη συνδέει με τη σχέση του Χριστού προς την Εκκλησία. Το κείμενο δεν πρέπει να διαβάζεται απομονώνοντας μία φράση, αλλά ως ενιαία διδασκαλία αγάπης, αφοσίωσης και ευθύνης.
Στο ίδιο ανάγνωσμα ο Παύλος λέει στους άνδρες: «Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς» (Εφεσίους 5:25).
Εδώ βρίσκεται το κέντρο της χριστιανικής συζυγικής αγάπης. Ο Χριστός δεν αγαπά την Εκκλησία με εγωισμό, εκμετάλλευση ή καταπίεση. Την αγαπά προσφέροντας τον εαυτό του. Επομένως, ο άνδρας δεν μπορεί να επικαλείται τη Γραφή για να απαιτεί υπακοή, ενώ ο ίδιος αρνείται να αγαπά θυσιαστικά. Ούτε η γυναίκα καλείται να θεωρεί τον εαυτό της κατώτερο ή να εγκαταλείπει τη συνείδηση και την αξιοπρέπειά της. Το αποστολικό κείμενο καλεί και τους δύο να ζουν με αναφορά στον Χριστό, ο οποίος είναι το πρότυπο της αγάπης τους. Ο Απ Παύλος αρχίζει, μάλιστα, την προηγούμενη ενότητα λέγοντας: «Ὑποτασσόμενοι ἀλλήλοις ἐν φόβῳ Χριστοῦ» (Εφεσίους 5:21). Η αμοιβαία ταπείνωση είναι θεμελιώδης για την κατανόηση ολόκληρης της περικοπής. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας τη διδασκαλία του Παύλου, υπογραμμίζει την ανάγκη να υπάρχει αγάπη και αρμονία μεταξύ των συζύγων. Η χριστιανική ηγεσία μέσα στην οικογένεια δεν νοείται ως τυραννία, αλλά ως διακονία και ευθύνη.
Ας αναρωτηθεί, λοιπόν, κάθε σύζυγος: «Προσπαθώ να αλλάξω τον άλλον σύμφωνα με τις δικές μου επιθυμίες ή προσπαθώ πρώτα να διορθώσω τον εαυτό μου; Απαιτώ σεβασμό χωρίς να τον προσφέρω; Θέλω να έχω πάντα δίκιο ή αναζητώ την ειρήνη και την αλήθεια;» Ο γάμος γίνεται ευλογημένος όταν ο καθένας δεν ρωτά μόνο τι οφείλει να του προσφέρει ο άλλος, αλλά και τι μπορεί ο ίδιος να προσφέρει με αγάπη.
6. Το Ευαγγέλιο του Γάμου στην Κανά: ο Χριστός μέσα στην οικογένεια.
Το Ευαγγέλιο που διαβάζεται στο Μυστήριο του Γάμου είναι από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (Ιωάννης 2:1–11). Περιγράφει τον γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας, όπου ήταν παρών ο Ιησούς μαζί με τη Μητέρα του και τους μαθητές του. Εκεί ο Χριστός πραγματοποίησε το πρώτο από τα σημεία του, μεταβάλλοντας το νερό σε κρασί.
Να πω και δύο περιστατικά σαν ανέκδοτο εδώ στο γάμο βλέπουμε ότι η μητέρα του κυρίου είπε στον Ιησού δεν έχουνε κρασί και ο Χριστός απάντησε τι είναι μεταξύ εμού και σου γύναι.
Η παρουσία του Χριστού σε έναν γάμο φανερώνει την τιμή που αποδίδει ο Θεός στην οικογενειακή ζωή. Ο Χριστός δεν περιφρονεί τη χαρά των ανθρώπων. Συμμετέχει σε αυτήν και αποκαλύπτει τη δόξα του μέσα στην καθημερινή ανθρώπινη πραγματικότητα.
Στην Κανά, όμως, εμφανίζεται και μια δυσκολία: το κρασί τελειώνει. Η χαρά κινδυνεύει να μετατραπεί σε αμηχανία. Η έλλειψη αυτή μπορεί να μας θυμίσει ότι και στον γάμο υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες εξαντλούνται οι ανθρώπινες δυνάμεις. Η υπομονή λιγοστεύει, η επικοινωνία δυσκολεύει και η χαρά υποχωρεί μπροστά στην κούραση. Το θαύμα δεν σημαίνει ότι ο Θεός θα εξαφανίζει αυτόματα κάθε πρόβλημα από την οικογένεια. Μας καλεί, όμως, να τον προσκαλούμε στην κοινή μας ζωή, να προσευχόμαστε, να αναζητούμε τη σοφία του και να συνεργαζόμαστε για την αντιμετώπιση των δυσκολιών.
Η Παναγία λέει στους διακόνους: «Ὅ,τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε» (Ιωάννης 2:5).
Αυτή η φράση αποτελεί σπουδαία συμβουλή και για τους συζύγους: να ακούν τον λόγο του Χριστού και να προσπαθούν να τον εφαρμόζουν στη ζωή τους. Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, ερμηνεύοντας το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, αναδεικνύει τη θεία δόξα που φανερώνεται μέσα από τα σημεία του Χριστού. Στην Κανά, το θαύμα δεν είναι απλώς η κάλυψη μιας πρακτικής ανάγκης, αποκαλύπτει ποιος είναι ο Χριστός και καλεί τους ανθρώπους στην πίστη.
Το μήνυμα προς τους νεονύμφους είναι ότι ο Χριστός δεν πρέπει να βρίσκεται μόνο στην ημέρα του γάμου τους, αλλά και στις καθημερινές αποφάσεις, στις δυσκολίες και στις χαρές τους.
7. Το κοινό ποτήριο: «Μαζί στη χαρά και στη δοκιμασία»
Μετά τα αναγνώσματα και τις σχετικές ευχές, ο ιερέας ευλογεί το κοινό ποτήριο, από το οποίο πίνουν και οι δύο σύζυγοι. Το κρασί συνδέεται με τον γάμο στην Κανά και συμβολίζει την κοινή συμμετοχή στη ζωή που ανοίγεται μπροστά τους. Το κοινό ποτήριο του Γάμου δεν είναι η Θεία Κοινωνία.
Από εκείνη την ημέρα οι σύζυγοι καλούνται να μοιράζονται τις χαρές και τις λύπες, τις επιτυχίες και τις απογοητεύσεις, τις ευθύνες και τις δυσκολίες τους. Είναι εύκολο να μοιράζονται δύο άνθρωποι τη χαρά ενός ταξιδιού, μια γιορτή ή μια οικονομική επιτυχία.
Η βαθύτερη σημασία του κοινού ποτηρίου, όμως, αποκαλύπτεται όταν έρθουν οι δοκιμασίες: όταν υπάρξει ανεργία, ασθένεια, οικονομική πίεση, απώλεια αγαπημένου προσώπου ή άλλες δυσκολίες.
Το κοινό ποτήριο δεν σημαίνει ότι οι σύζυγοι θα έχουν πάντοτε τα ίδια συναισθήματα ή τις ίδιες απόψεις. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να μετατρέπουν κάθε διαφορά σε εχθρότητα και κάθε δυσκολία σε αφορμή εγκατάλειψης.
Ο απόστολος Παύλος μας διδάσκει να χαιρόμαστε με εκείνους που χαίρονται και να κλαίμε με εκείνους που κλαίνε (Ρωμαίους 12:15). Αυτή η συμπαράσταση είναι απαραίτητη και μέσα στον γάμο.
Το κοινό ποτήριο υπενθυμίζει στους νεονύμφους: «Από σήμερα δεν θα αντιμετωπίζουμε τη ζωή σαν δύο ξένοι, αλλά θα μαθαίνουμε να σηκώνουμε μαζί τα βάρη της».
8. Ο χορός του Ησαΐα: τα πρώτα βήματα μιας κοινής πορείας
Στο τέλος της ακολουθίας, ο ιερέας οδηγεί τους νεονύμφους σε τρεις κυκλικές περιφορές γύρω από το τραπέζι, όπου βρίσκονται το Ευαγγέλιο και ο Σταυρός. Κατά την πομπή ψάλλονται τρεις ύμνοι, μεταξύ των οποίων ο ύμνος που αρχίζει με τα λόγια «Ἠσαΐα χόρευε». Η πράξη αυτή εκφράζει τη χαρά της Εκκλησίας και την έναρξη της κοινής πορείας των συζύγων.
Γιατί η Εκκλησία δεν περιορίζεται στη στέψη, αλλά οδηγεί το ζευγάρι σε μια πομπή; Επειδή ο γάμος δεν είναι μόνο μια στιγμή συγκίνησης. Είναι μια πορεία που συνεχίζεται μετά την τελετή, όταν οι καλεσμένοι θα φύγουν, τα τραπέζια θα αδειάσουν και η καθημερινότητα θα επιστρέψει.
Οι τρεις περιφορές μπορούν να μας θυμίσουν ότι η ζωή του ζευγαριού καλείται να έχει σταθερό κέντρο: τον Χριστό και το Ευαγγέλιό του. Οι σύζυγοι δεν βαδίζουν απλώς ο ένας δίπλα στον άλλον· καλούνται να βαδίζουν μαζί προς έναν κοινό πνευματικό προορισμό.
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αναδεικνύει τη σημασία της αγάπης που ενώνει τους ανθρώπους και υπερβαίνει την ιδιοτέλεια. Στην πράξη, αυτή η αγάπη εκφράζεται όταν ο ένας ακούει τον άλλον, όταν ζητά συγγνώμη, όταν συγχωρεί χωρίς να δικαιολογεί το κακό και όταν εργάζεται για την ειρήνη της οικογένειας. Ο γάμος δεν ολοκληρώνεται με τα πρώτα βήματα γύρω από το τραπέζι της Εκκλησίας. Τότε αρχίζει η καθημερινή άσκηση να βαδίζουν οι δύο άνθρωποι μαζί, με πίστη και αμοιβαίο σεβασμό.
9. Η αφαίρεση των στεφάνων: η τιμή να γίνει πνευματικός καρπός.
Προς το τέλος της ακολουθίας, ο ιερέας αφαιρεί τα στέφανα και εύχεται να τα δεχθεί ο Θεός στη Βασιλεία του, διατηρώντας τους συζύγους άμεμπτους και χωρίς ψόγο. Η αφαίρεση των στεφάνων δεν σημαίνει ότι τελειώνει η ευλογία του γάμου. Υπενθυμίζει ότι η εξωτερική τιμή πρέπει να συνοδεύεται από την εσωτερική καλλιέργεια.
Μπορεί κάποιος να έχει κάνει έναν εντυπωσιακό γάμο, να φορά ένα ακριβό δαχτυλίδι και να έχει φωτογραφίες γεμάτες χαμόγελα, αλλά αυτά δεν αποκαλύπτουν από μόνα τους την ποιότητα της κοινής ζωής. Η πραγματική τιμή φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο οι σύζυγοι συμπεριφέρονται ο ένας στον άλλον όταν δεν τους βλέπει κανείς. Η Εκκλησία δεν ζητά από τους ανθρώπους να γίνουν αναμάρτητοι από την πρώτη ημέρα του γάμου. Τους καλεί να μετανοούν, να διορθώνονται και να αγωνίζονται να μην αφήνουν τα λάθη να γίνονται τρόπος ζωής.
Ο απόστολος Παύλος γράφει: «Ἀνεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπῃ» (Εφεσίους 4:2). Η ανοχή αυτή δεν είναι αδιαφορία απέναντι στο κακό. Είναι η υπομονή που δίνει στον άλλον χώρο να μετανοήσει και να αλλάξει, χωρίς να εγκαταλείπεται η αλήθεια και η δικαιοσύνη. Τα στέφανα έχουν βαθύτερη αξία όταν η τιμή τους μεταφράζεται σε καθημερινή αγάπη, πίστη, υπομονή και αμοιβαία φροντίδα.
10. Η τελική ευλογία: ο γάμος ως κοινός δρόμος σωτηρίας.
Στις τελικές ευχές, ο ιερέας παρακαλεί τον Θεό να ευλογήσει τους νεονύμφους, να τους χαρίσει ειρήνη, μακροημέρευση, πρόοδο στη ζωή και στην πίστη, καθώς και τα αγαθά που χρειάζονται για την κοινή τους πορεία. Η ευλογία δεν είναι μια υπόσχεση ότι η ζωή θα είναι πάντοτε εύκολη ή ότι το ζευγάρι δεν θα αντιμετωπίσει ποτέ προβλήματα. Είναι προσευχή να βρίσκεται ο Θεός κοντά τους και να τους ενισχύει, ώστε να αντιμετωπίζουν τις περιστάσεις με πίστη, σοφία και αγάπη.
Η σωτηρία στην ορθόδοξη θεολογία δεν είναι απλώς μια ατομική υπόθεση που αφήνει αδιάφορη τη σχέση μας με τους άλλους. Ο γάμος μπορεί να γίνει χώρος πνευματικής θεραπείας, εφόσον οι σύζυγοι μαθαίνουν να εγκαταλείπουν την υπερηφάνεια, να πολεμούν τον εγωισμό και να καλλιεργούν τις αρετές.
Ο ένας μπορεί να βοηθήσει τον άλλον να γίνει πιο υπομονετικός, πιο ταπεινός, πιο ειλικρινής και πιο συμπονετικός. Δεν είναι, όμως, ο ένας ο σωτήρας του άλλου. Ο Χριστός είναι ο Σωτήρας, ενώ οι σύζυγοι καλούνται να γίνονται συνεργοί στην πνευματική πορεία τους, με αγάπη και ελευθερία. Ο απόστολος Πέτρος προτρέπει τους πιστούς να έχουν αγάπη μεταξύ τους, επειδή «ἡ ἀγάπη καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν» (Α΄ Πέτρου 4:8). Αυτό δεν σημαίνει ότι η αγάπη αποκρύπτει την αδικία ή καταργεί τη μετάνοια. Σημαίνει ότι η αληθινή αγάπη δεν τρέφεται από τη διαρκή καταδίκη του άλλου, αλλά επιδιώκει τη θεραπεία και την αποκατάσταση.
Ο χριστιανικός γάμος γίνεται δρόμος αγιασμού όταν δύο άνθρωποι δεν προσπαθούν μόνο να κάνουν ευτυχισμένη τη ζωή τους, αλλά και να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον να ζει με μεγαλύτερη αγάπη προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο.
Το βαθύτερο μήνυμα που πρέπει να πάρουν μαζί τους οι νεόνυμφοι. Αν έπρεπε να συνοψίσουμε όλη την ακολουθία του Γάμου σε ένα πνευματικό μήνυμα, θα ήταν το εξής:
Μην αρκεστείτε να θυμάστε την ημέρα του γάμου σας ως μια όμορφη τελετή. Να θυμάστε τι σας ζητά η Εκκλησία να κάνετε από την επόμενη κιόλας ημέρα. Να μιλάτε με ειλικρίνεια, να ακούτε με υπομονή, να ζητάτε συγγνώμη όταν σφάλλετε, να συγχωρείτε χωρίς να περιφρονείτε τον εαυτό σας, να σέβεστε την ελευθερία του άλλου και να μην επιτρέπετε στον εγωισμό να γίνεται ο τρίτος άνθρωπος μέσα στον γάμο σας.
Να μη μετράτε την αγάπη μόνο με τα συναισθήματα που αισθάνεστε, αλλά και με τις πράξεις που κάνετε. Τα συναισθήματα μεταβάλλονται, η καθημερινότητα κουράζει και οι άνθρωποι αποκαλύπτουν αδυναμίες που δεν γνώριζαν ο ένας για τον άλλον. Τότε χρειάζεται η ώριμη αγάπη, εκείνη που δεν στηρίζεται μόνο στη συγκίνηση, αλλά και στην απόφαση να εργάζονται και οι δύο για το καλό της κοινής τους ζωής.
Να θυμάστε ότι η συγχώρηση δεν είναι αδυναμία, η ταπείνωση δεν είναι εξευτελισμός και η θυσία δεν είναι μονόπλευρη υποταγή. Η χριστιανική αγάπη δεν καταργεί την αλήθεια και τη δικαιοσύνη, τις ενώνει με το έλεος.
Και πάνω απ’ όλα, να μην ξεχνάτε ότι ο Χριστός που ευλόγησε τον γάμο στην Κανά καλεί και τη δική σας οικογένεια να γίνει τόπος πίστης, ειρήνης, φιλοξενίας και αγάπης. Εκεί όπου οι σύζυγοι μαθαίνουν να μετανοούν, να συγχωρούν και να στηρίζουν ο ένας τον άλλον, η οικογένεια γίνεται μικρό σχολείο του Ευαγγελίου.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναδεικνύει με τη διδασκαλία του τη σημασία της οικογένειας ως χώρου πνευματικής καλλιέργειας. Το ζητούμενο δεν είναι ένα σπίτι χωρίς προβλήματα, αλλά ένα σπίτι όπου τα προβλήματα αντιμετωπίζονται με αλήθεια, διάλογο, ευθύνη και αγάπη.
Τα στέφανα του Γάμου δεν είναι μόνο το σημάδι μιας όμορφης αρχής. Είναι η υπενθύμιση ότι η αληθινή αγάπη χρειάζεται καθημερινή καλλιέργεια. Και η μεγαλύτερη ευλογία για δύο ανθρώπους δεν είναι να μη συναντήσουν ποτέ δυσκολίες, αλλά να μάθουν να τις αντιμετωπίζουν χωρίς να χάνουν την ανθρωπιά τους, την πίστη τους και τον σεβασμό ο ένας προς τον άλλον.
Η Εκκλησία δεν βλέπει τον γάμο ως ένωση μόνο δύο ανθρώπων, αλλά ως τη δημιουργία μιας νέας οικογένειας, μέσα στην οποία ενώνονται δύο άνθρωποι, δύο οικογενειακές ιστορίες, δύο τρόποι ζωής και, συχνά, δύο ευρύτεροι συγγενικοί κύκλοι. Γι’ αυτό και οι συγγενείς, οι γονείς, τα αδέλφια, οι συμπέθεροι και οι φίλοι έχουν σημαντικό ρόλο στη ζωή του ζευγαριού. Ο ρόλος τους, όμως, δεν είναι να διοικούν τον γάμο, αλλά να τον στηρίζουν με αγάπη, διακριτικότητα, σεβασμό και ειρήνη.
Η νέα οικογένεια πρέπει να αποκτήσει τη δική της αυτονομία.
Στη Γένεση διαβάζουμε: «Ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν» (Γένεση 2,24). Ο λόγος αυτός επαναλαμβάνεται από τον ίδιο τον Χριστό (Ματθαίος 19,5).
Το «θα εγκαταλείψει τον πατέρα και τη μητέρα» δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος παύει να αγαπά ή να τιμά τους γονείς του. Σημαίνει ότι δημιουργεί μια νέα οικογένεια, η οποία έχει τη δική της ευθύνη, τις δικές της αποφάσεις και τη δική της πορεία. Οι γονείς παραμένουν αγαπημένοι και τιμημένοι, αλλά δεν πρέπει να υποκαθιστούν τον σύζυγο ή τη σύζυγο. Κανένας γονέας δεν δικαιούται να απαιτεί από το παιδί του να βάζει πάντοτε τη δική του οικογένεια σε δεύτερη μοίρα. Ο γάμος χρειάζεται έναν χώρο ελευθερίας, μέσα στον οποίο οι δύο σύζυγοι θα μπορούν να συζητούν, να διαφωνούν, να αποφασίζουν και να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες χωρίς να αισθάνονται ότι βρίσκονται διαρκώς υπό την κρίση των συγγενών τους.
Ο ρόλος του πεθερού και της πεθεράς.
Ο πεθερός και η πεθερά δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν τον γαμπρό ή τη νύφη ως ξένο πρόσωπο που εισήλθε στην οικογένεια και πρέπει να προσαρμοστεί στις δικές τους απαιτήσεις. Οφείλουν να τον ή να την υποδεχθούν με σεβασμό, σαν άνθρωπο που αγαπά το παιδί τους και αποτελεί πλέον μέρος της οικογένειας.
Η μητέρα δεν πρέπει να ανταγωνίζεται τη νύφη για την αγάπη του γιου της, ούτε ο πατέρας να αισθάνεται ότι χάνει την εξουσία του επειδή ο γιος του δημιούργησε δική του οικογένεια. Αντίστοιχα, οι γονείς της νύφης δεν πρέπει να παρεμβαίνουν στις αποφάσεις του ζευγαριού, ούτε να θεωρούν ότι ο γαμπρός οφείλει να ακολουθεί τις δικές τους επιθυμίες.
Η ώριμη γονεϊκή αγάπη δεν κρατά τα παιδιά δεμένα επάνω της, τα βοηθά να σταθούν στα πόδια τους. Οι γονείς που αγαπούν πραγματικά χαίρονται όταν τα παιδιά τους δημιουργούν μια υγιή οικογένεια, ακόμη κι αν αυτή δεν ακολουθεί ακριβώς τον τρόπο ζωής που εκείνοι θα επέλεγαν.
Ο ρόλος των αδελφών και των συμπέθερων.
Τα αδέλφια πρέπει να χαίρονται με την ευτυχία του αδελφού ή της αδελφής τους και να μην αισθάνονται ότι ο γάμος μειώνει τη μεταξύ τους αγάπη. Δεν πρέπει να δημιουργούν στρατόπεδα, να μεταφέρουν λόγια, να καλλιεργούν ζήλια ή να αναζητούν ποιος έχει μεγαλύτερη επιρροή μέσα στη νέα οικογένεια. Οι συμπέθεροι, επίσης, χρειάζεται να κατανοούν ότι η συγγένεια δεν είναι ένας αγώνας εξουσίας. Δεν έχει σημασία ποια οικογένεια θα επικρατήσει, ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο ή ποια πλευρά θα θεωρείται ανώτερη. Η χαρά του γάμου είναι κοινή και η ευθύνη της ειρήνης αφορά όλους.
Όταν προκύπτει μια διαφωνία ανάμεσα στους συζύγους, οι συγγενείς δεν πρέπει να σπεύδουν να καταδικάσουν τον έναν και να δικαιώσουν τον άλλον. Πολύ περισσότερο, δεν πρέπει να χρησιμοποιούν παλαιότερες οικογενειακές διαφορές για να επιβαρύνουν τη νέα σχέση. Η αγάπη δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε πάντοτε τον δικό μας άνθρωπο, σημαίνει ότι αναζητούμε το δίκαιο χωρίς προκατάληψη.
Ο ρόλος των φίλων και του κοινωνικού περιβάλλοντος.
Και οι φίλοι έχουν ευθύνη απέναντι στον γάμο των ανθρώπων που αγαπούν. Δεν είναι σωστό να ενθαρρύνουν τη ζήλια, την απιστία, την περιφρόνηση ή την απομάκρυνση των συζύγων. Δεν πρέπει να μετατρέπουν τα προσωπικά προβλήματα του ζευγαριού σε κουτσομπολιό ούτε να παίρνουν θέση με βάση όσα άκουσαν από τη μία μόνο πλευρά. Ένας αληθινός φίλος δεν είναι εκείνος που λέει πάντοτε όσα θέλει να ακούσει ο άλλος, αλλά εκείνος που έχει το θάρρος να του υποδείξει με αγάπη το λάθος του. Αν ένας φίλος βλέπει ότι ο ένας σύζυγος αδικεί τον άλλον, δεν πρέπει να τον ενθαρρύνει στον εγωισμό του. Πρέπει να τον βοηθήσει να δει την ευθύνη του και να αναζητήσει τη συμφιλίωση. Βέβαια, η στήριξη δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να καλύπτει βία, εξευτελισμό, κακοποίηση ή σοβαρή αδικία στο όνομα της διατήρησης του γάμου. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται προστασία του ανθρώπου που κινδυνεύει και κατάλληλη βοήθεια.
Τι διδάσκουν οι Πατέρες της Εκκλησίας;
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας τη διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου για τον γάμο στην προς Εφεσίους επιστολή, τονίζει ότι η συζυγική σχέση πρέπει να χαρακτηρίζεται από θυσιαστική αγάπη και αμοιβαία φροντίδα. Ο άνδρας καλείται να αγαπά τη γυναίκα του όπως ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, δηλαδή όχι με κυριαρχία, αλλά με αυταπάρνηση. Και η γυναίκα καλείται να συμμετέχει σε αυτή την ενότητα με σεβασμό και αγάπη.
Αυτή η πατερική διδασκαλία δεν αφορά μόνο τους δύο συζύγους, αποτελεί και κριτήριο για το περιβάλλον τους. Όποιος αγαπά πραγματικά ένα ζευγάρι δεν προσπαθεί να το χωρίσει, να το ελέγξει ή να το κάνει εξαρτημένο από τη δική του γνώμη. Προσπαθεί να προστατεύσει την ενότητά του.
Ο Απόστολος Παύλος γράφει: «Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται… οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς» (Α΄ Κορινθίους 13,4-5). Αυτή η αγάπη πρέπει να χαρακτηρίζει όχι μόνο τους συζύγους, αλλά και όλους όσοι βρίσκονται γύρω τους. Να μη ζητούν το δικό τους συμφέρον, να μη θέλουν να επιβληθούν, να μη δημιουργούν αντιπαλότητες και να μη χαίρονται όταν ο άλλος αποτυγχάνει.
Η μεγαλύτερη προσφορά των συγγενών είναι να προστατεύουν την ειρήνη του γάμου.
Ένα ζευγάρι δεν χρειάζεται συγγενείς που θα του υποδεικνύουν συνεχώς πώς να ζει. Χρειάζεται ανθρώπους που θα το στηρίζουν όταν δυσκολεύεται, θα χαίρονται όταν προοδεύει, θα σέβονται τις αποφάσεις του και θα του αφήνουν χώρο να ωριμάσει.
Οι γονείς μπορούν να προσφέρουν εμπειρία χωρίς να επιβάλλουν γνώμη. Τα αδέλφια μπορούν να προσφέρουν συμπαράσταση χωρίς ανταγωνισμό. Οι συμπέθεροι μπορούν να δημιουργούν γέφυρες αντί για αντιπαραθέσεις. Οι φίλοι μπορούν να ενισχύουν την εμπιστοσύνη αντί να καλλιεργούν την καχυποψία.
Και οι ίδιοι οι σύζυγοι οφείλουν να μην επιτρέπουν σε τρίτους να γίνονται κριτές της σχέσης τους. Να μη μεταφέρουν κάθε διαφωνία στους γονείς τους, να μη χρησιμοποιούν τους συγγενείς ως συμμάχους εναντίον του άλλου και να μη δημοσιοποιούν τα προσωπικά τους προβλήματα. Πρώτα χρειάζεται να προσπαθούν να συζητούν μεταξύ τους, με ειλικρίνεια, ταπείνωση και διάθεση συγχώρησης. Ο Χριστός είπε: «Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται» (Ματθαίος 5,9). Ειρηνοποιός δεν είναι εκείνος που απλώς αποφεύγει τις διαφωνίες, αλλά εκείνος που προσπαθεί να θεραπεύει τις πληγές, να συμφιλιώνει τους ανθρώπους και να μη γίνεται αιτία διχασμού. Ο γάμος, λοιπόν, δεν χρειάζεται μόνο δύο ανθρώπους που αγαπιούνται· χρειάζεται και ένα περιβάλλον που δεν θα πολεμά αυτή την αγάπη. Οι συγγενείς και οι φίλοι μπορούν να γίνουν ευλογία για το ζευγάρι, όταν σέβονται την ελευθερία του και συμβάλλουν στην ενότητά του. Μπορούν όμως να γίνουν και βάρος, όταν μετατρέπουν την αγάπη σε έλεγχο, τη συγγένεια σε εξουσία και τη συμβουλή σε ανάμειξη.
Γιατί η οικογένεια δεν μεγαλώνει όταν όλοι θέλουν να έχουν τον πρώτο λόγο, αλλά όταν όλοι μαθαίνουν να προσφέρουν αγάπη χωρίς να απαιτούν εξουσία. Αυτό είναι το πνεύμα του χριστιανικού γάμου: όχι να κερδίσει η μία πλευρά την άλλη, αλλά να κερδηθεί η ειρήνη, η ενότητα και η αμοιβαία σωτηρία όλων.