Ἡ Γνῶσις τοῦ Λόγου καὶ ἡ Ἐλευθερία τῆς Φιλίας.

 

Ἡ Γνῶσις τοῦ Λόγου καὶ ἡ Ἐλευθερία τῆς Φιλίας. Πατερικὴ Θεώρησις περὶ Ἀγνοίας, Πνευματικῆς Ἐκμεταλλεύσεως καὶ Ἐκκλησιαστικῆς Ἑνότητος.

Ἡ ἄγνοια τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ συνιστᾷ, κατὰ τὴν πατερικὴν θεολογίαν, μίαν ἐκ τῶν βαθυτέρων αἰτιῶν πνευματικῆς δουλείας καὶ πλάνης. Όταν ὁ ἄνθρωπος στερεῖται τῆς ζώσης γνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου, καθίσταται εὔκολη λεία ἐκμεταλλεύσεως, ὄχι ἐξαιτίας ἀδυναμίας φύσεως, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀπουσίαν διακρίσεως, κατὰ τὸν Ἀπόστολον Παῦλον, «ὁ Θεὸς θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν» (Α΄ Τιμ. 2,4), ἡ ἐπίγνωσις οὖν δὲν ἀποτελεῖ πολυτέλειαν, ἀλλὰ ὅρον σωτηριολογικόν.

Ἡ πατερικὴ παράδοσις γνωρίζει καλῶς τὸ φαινόμενον τῆς χρήσεως τοῦ θείου λόγου ὡς μέσου ἐξουσίας, ὁ Ἀπόστολος Πέτρος προειδοποιεῖ ὅτι «ἐν πλεονεξίᾳ πλαστοῖς λόγοις ὑμᾶς ἐμπορεύσονται» (Β΄ Πέτρ. 2,3). Ή ἐμπορία τῶν ψυχῶν δὲν συντελεῖται μόνον διὰ χρημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς καλλιεργείας φόβου, ἐνοχῆς καὶ ἐξαρτήσεως. Ό Άγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας ἐπισημαίνει ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐδόθη ὡς φῶς καὶ ἐλευθερία, καὶ πᾶσα μετατροπὴ αὐτοῦ εἰς ὄργανον δεσμεύσεως ἀποτελεῖ ἀρνησιν τῆς ἐνανθρωπήσεως (Περὶ Ἐνανθρωπήσεως).

Ἐνταῦθα ἀνακύπτει ἡ ἐκκλησιαστικὴ εὐθύνη: ὄχι νὰ κατασκευάζωνται ἐξαρτημένοι πιστοί, ἀλλὰ ἐλεύθεροι ἀναγνώσται τοῦ Εὐαγγελίου, ἱκανοὶ νὰ προσλαμβάνουν τὸν λόγον κατὰ τὸ μέτρον τῆς χάριτος ποὺ ἔλαβον. Ό Άγιος Γρηγόριος Νύσσης θεωρεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῆς προαιρέσεως ὡς συστατικὸν στοιχεῖον τῆς κατ’ εἰκόνα θεοποιήσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ παρότρυνσις πρὸς τὴν μελέτην τοῦ Εὐαγγελίου ὀφείλει νὰ φέρῃ χαρακτῆρα παιδαγωγικὸν καὶ ὄχι προσηλυτιστικὸν. Ό Χριστὸς δὲν ἐπέβαλε τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ τὴν ἐπρότεινε ἐν ἐλευθερίᾳ: «εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν» (Ματθ. 16,24). Ή πατερικὴ σοφία ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ ἀλήθεια ἐνεργεῖ μόνον ὅταν γίνεται ἐκούσια δεκτή.

Ό Άγιος Μάξιμος Ὁμολογητὴς διδάσκει ὅτι ἡ βία ἐν τοῖς πνευματικοῖς καταλύει τὴν ἀγάπην καὶ διαστρέφει τὸ θέλημα. Ό ἄνθρωπος καλείται νὰ ἀναγινώσκῃ τὸ Εὐαγγέλιον, νὰ ἐκφράζῃ ὅ,τι νοεῖ, καὶ νὰ πορεύεται κατὰ τὴν κλίσιν καὶ τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ, ἐπειδὴ «ἑκάστῳ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον» (Α΄ Κορ. 12,7).

Ἰδιαιτέρως σημαντικὴ εἶναι ἡ μέριμνα διὰ τοὺς ἀγραμμάτους, ἡ πατερικὴ παράδοσις δὲν περιφρόνησε τὴν παιδείαν, ἀλλὰ τὴν ἐθεώρησε ὡς διακονίαν. Ό Μέγας Βασίλειος ὑπογραμμίζει ὅτι ἡ μάθησις ἀποτελεῖ προπαρασκευήν τῆς ψυχῆς πρὸς τὴν κατανόησιν τῶν θείων. Ή διδασκαλία τῶν γραμμάτων προηγείται, ὄχι ὡς ἀξίωσις ἐλίτ, ἀλλὰ ὡς ἀγάπη ἐν πράξει.

Ἡ ἐνότητα τῆς Ἐκκλησίας δὲν ταυτίζεται μὲ ὁμοιομορφίαν, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος περιγράφει τὴν Ἐκκλησίαν ὡς σῶμα πολυμερὲς, ὅπου «οὐ δύναται ὁ ὀφθαλμὸς εἰπεῖν τῇ χειρί, χρείαν σου οὐκ ἔχω» (Α΄ Κορ. 12,21).

Ή πατερικὴ θεολογία ἀπορρίπτει πᾶσαν ἀπόπειραν ὁμογενοποιήσεως τῶν προσώπων κατὰ ἀνθρωπίνην ἐπιθυμίαν. τοῦτο ἀποτελεῖ ἀλλοίωσιν τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ, ὅστις καλεί εἰς κοινωνίαν καὶ οὐχὶ εἰς μαζοποίησιν.

Ό Άγιος Ἰσαὰκ ὁ Σύρος τονίζει ὅτι ἡ πραότης καὶ ἡ ἀνοχή ἀποτελοῦν ἀποδείξεις ἀληθινῆς θεογνωσίας. διὰ τῆς ἀγαθότητος τοῦ ἑτέρου δύναται ὁ ἄνθρωπος νὰ διδαχθῇ βαθύτερα τὸ μυστήριον τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἐνεργεῖ ὅπου θέλει καὶ ὡς θέλει.

Ἡ ἐπιμονὴ εἰς τὴν λεγομένην «αὐστηρὰν γραφικότητα» ἀποκτᾷ θεολογικὸν κύρος μόνον ὅταν συνοδεύεται ἀπὸ βίωμα. Ό Κύριος ἐλέγχει τοὺς Φαρισαίους διότι «λέγουσι καὶ οὐ ποιοῦσι» (Ματθ. 23,3). ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος διακηρύσσει ὅτι πρῶτον δεῖ καθαρθῆναι καὶ εἶτα καθαίρειν, πρῶτον φωτισθῆναι καὶ εἶτα φωτίζειν. ὅσοι ἐπικαλούνται τὴν ἀλήθειαν ὡς ἴδιον κτῆμα καὶ ἐμπορεύονται τὴν ἄγνοιαν τῶν ἄλλων, κατὰ τὴν πατερικὴν κρίσιν, ἀποτυγχάνουν πνευματικῶς, διότι ἀντικαθιστοῦν τὴν ἀλήθειαν μὲ τὸ εἴδωλον τοῦ ἐγώ. Ή ἀλήθεια εἶναι πρόσωπον καὶ οὐ δόγμα αὐτονόμητον, «ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή» (Ἰω. 14,6).

Κορυφαῖον πατερικὸν θέμα ἀποτελεῖ ἡ μετάβασις ἀπὸ τὴν δουλείαν εἰς τὴν φιλίαν, ὁ Χριστὸς δηλοῖ σαφῶς: «οὐκέτι λέγω ὑμᾶς δούλους… ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους» (Ἰω. 15,15). Ό Θεὸς δὲν ζητεῖ ὑποτελεῖς, ἀλλὰ φίλους, δηλαδὴ πρόσωπα μετέχοντα, συνεργοῦντα καὶ συνδημιουργοῦντα ἐν τῷ ἀναγεννησιακῷ ἔργῳ τοῦ Πατρός.

Ό ἄνθρωπος ποὺ «κατασκευάζει θεούς» ἐπιθυμεῖ νὰ διατηρήσῃ ἀπόστασιν καὶ ἀσφάλειαν, ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ ἀποδέχεται τὸ βάρος τῆς σχέσεως. κατὰ τὸν Μάξιμον Ὁμολογητήν, ἡ φιλία μετὰ τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ κορυφὴ τῆς ἀγάπης, ὅπου ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ ὑπακοὴ συμπίπτουν ἐν ἑνὶ τρόπῳ ζωῆς.

Ἡ γνώσις τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, ὅταν συνδέεται μὲ ἐλευθερίαν, παιδείαν, ταπείνωσιν καὶ ἀγάπην, προφυλάσσει τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὴν πνευματικὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ τὸν εἰσάγει εἰς κοινωνίαν ζωῆς. Ή Ἐκκλησία καλείται νὰ γίνῃ οἰκογένεια φίλων Θεοῦ, ὅπου ἡ ἀλήθεια βιώνεται καὶ δὲν ἐπιβάλλεται, ὅπου ἡ διαφορά δὲν φοβεῖ, ἀλλὰ πλουτίζει.

Μία νήψις καὶ μία προσοχὴ τῆς καρδίας ἀρκεί, κατὰ τὴν πατερικὴν μαρτυρίαν, ἵνα ὁ ἄνθρωπος διαμείνῃ ἐν κοινωνίᾳ μετὰ τοῦ ζῶντος Θεοῦ καὶ τότε ἐπαληθεύεται ὅτι ἡ σωτηρία δὲν εἶναι κατάκτησις ἐξουσίας, ἀλλὰ μέθεξις φιλίας. Αμήν.